Bi xr hatin ser PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd  Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor  Avakirin, Pirojeyn Cand  Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann  Syas, Weana Malper  TV yn Kurdistane.
         
                Kurdish   |   Turkish   |   Engilsh  |   German

Menu
  • Rpela Ser
  • Nivskarn Xoybun
  • Nivskarn Mvan
  • Drok Kurd
  • Nexi Kurdistan
  • Belavok Lgern
  • Cand Huner
  • Helbestn Gel
  • Forum
  • Ankt
  • Nuce
  • Album
  • Slayd Show
  • Muzka Kurd - 1
  • Muzka Kurd - 2
  • Kovara Xebat Vejn
  • Kovara Xoybun
  • Pelgeyn bi Kurd
  • Perwerdeya Siyas
  • Malpern Kurdan
  • Li ser me
  • Arsiva Nceyan
  • Nivs & Ne Bine
  • Game-Cilp- ListikN
  • Game - 36KurdishTV

  • Nivskar

    Ali Cahit Kirac

    Belavok
  • Belavokn Me
  • PDK- ARSIV
  • Belavokn We
  • Ariva Xoybun
  • Ariva Niviskaran
  • Niviskarn Derkir

  • Helbest
  • Ehmed Xan
  • E. Xan - Memozn
  • Mela Ahmed Cizr
  • Dwana Melay Cizr
  • Feqy Teyra
  • Celadet El Bedirxan
  • Cgerxwn
  • Ciwan Abdal
  • Osman Sebr
  • Al Caht Kira
  • Feqr Ehmed
  • Ahn Zozan
  • Abdullah Karabag
  • Al Kolo
  • Armanc Nerwey
  • Aydin Coun
  • Aydin Orak
  • Agir Abad
  • Bihr Bnij
  • Dildar smail
  • Ezz Xemcivn
  • Feth Gezney
  • Felemez Akad
  • Hemre Reo
  • Hwa Qasim
  • Hindirn Gull
  • Hekm Xlex
  • Hejar Kurd
  • Hekm Xlex
  • Husn M. Hebe
  • Amade Dive !!!!
  • Leyla emmo
  • Kiyaksar Temir
  • Kon Re
  • Kovan Sind
  • Kal Kurds
  • Mehmed obanoxlu
  • Mehd Mutlu
  • M.Kew Dilxr
  • Mihemed Salih Al
  • T Amadekirin !!!!
  • Navser Botan
  • Nhad Temir
  • Royar Tirbesipy
  • Seyday Dilmeqes
  • Sebr Botan
  • Sediq Sindav
  • Seyid Feysel Mojtev
  • ivan Perwer
  • engal Osman
  • Seyda y Ar
  • smet Dax
  • . Xell xmusoglu
  • FeyzulleKhaznawi
  • Xizan lan
  • Y. Sebri Qamilok
  • Helbestn We
  • Helbest Stran We
  • Helbest Stran Gel
  • Helbest Bperde-1
  • Helbest Bperde-2
  • Helbest Bperde-3
  • Helbest Bperde-4

  • Droka Kurdistan
  • Droka Kurd
  • Kronolij
  • Imp. Med
  • 200 Sal daw
  • Mervaniyan
  • Cum. Mahabad
  • Serhildann Kurdan
  • Serokn Kurdan
  • Kerkuk Kurdistane
  • Nasna Kurdistan

  • Cand, Huner
  • Pken 1
  • Pken 2
  • Crok
  • Byern Drok
  • Gotinn bapra
  • Tistonek
  • Dlok
  • Durik
  • Henek
  • Kilp Vdeoy Kurd
  • Pirs, Bersv Pken
  • and huner tit
  • Xwarinn Kurda
  • Sitran, Def Zurne
  • Lztik, Spielen, Game
  • Listikn Zarokan
  • Kincn Kurda
  • Edebyata Kurd
  • Ziman Me
  • Perwerda Ziman
  • Perwerda Civana
  • Perwerda Zarok
  • Zarok
  • Qutya Muzk-3

  • Nivsn Siyas
  • Kurdistana Serbixwa
  • Rzname & Program
  • Projeyan

  • Rojane
  • Serxwesi
  • Biranin
  • Pirozbahi
  • Daxuyani
  • Sirove
  • Lekolin
  • Roj buyn proz be
  • Roportaj
  • Agahdar
  • Bang - Pwaz
  • Daxwaz
  • Xebatn me
  • Wesiyetname
  • ermezar
  • ah abun
  • irgat - Yekit
  • Name ( Mektup )
  • Dtin Raman we
  • Civn Semner
  • Ji Raya Git Re
  • Xone, Xwene

  • Jina Kurd
  • Tekoina Siyasi
  • Tehdeyyen Siyasi
  • Tehdeyyen Civaki
  • Daxwazen We
  • Perwerde
  • Tenduristi

  • OL
  • Ola zd - Agahdar
  • Ola zd - Nasn
  • Ola zd - Wne
  • Ola Zerdet
  • Ola Cih - Nivs
  • Ola Cih - Wne
  • sa Mesh - Jesus
  • Bibel & Jesus - Film
  • Ola slam - Nivs
  • Ola slam-Mewlud

  • Survey
    Hun dixwazin di v malperde zdetir ci bibnin?

    Syaset
    Ne, Radyo, TV
    Droka Kudistan
    Cand & Huner
    Muzka Kurd
    Wne ( Foto )
    Nivskarn Kurd
    Ziman Kurd
    Pirtk Kovar
    Helbestn Kurd
    Dibistana Kurd
    Anskloped



    Encama Pirsn
    Pirsnn me

    Dengdan: 42785
    Nirxandin: 0

    PDK - Slide Show
  • Barzani Slide Show
  • PDK Slide Show 1
  • PDK Slide Show 2
  • PDK Slide Show 3
  • PDK Slide Show 4
  • PDK Slide Show 5
  • PDK Slide Show 6
  • PDK Slide Show 7
  • PDK Slide Show 8
  • PDK Slide Show 9
  • PDK Slide Show 10
  • PDK Slide Show 11

  • Di dirokede iro
    Rojek wek ro...
    1914
  • Elmanya y ri bir ser Fransay.2014
    DAI , di 03.08.2014 da, li engal, ri zidyan kirin... Ev ri Fermana zdyan, ya cara 74 ne. Di Fermana zdyan, ya cara 74 de, DAI ser Sed (100) Zarok Jinan serj kirin 5000 Jin Qz revandin... zid, ji ber v hovt y, revyan yay engal li wder j, S Hezar (3000) Zarok, Kal Pr, ji tyan birbuna mirin... Pmerge bi hzek mezin, ri DAI kir wan gemarana, ji hinek dever ji iyay engal, paxi kir...

  • Slide Show – Xoybun

    Muzka Kurd – 1

  • Muzka Kurd - 1

  • Muzka Kurd – 2
  • Muzka Kurd - 2

  • Photo Gallery–Xoybun

    Foto & Animasyon
  • Nana Azady
  • Tekongern Kurda
  • Wene ( Foto ) - 1
  • Wene ( Foto ) - 2
  • Flaman Logo
  • Anmasyon
  • Lztik-Spielen-Game

  • Projeyn Kurd
  • Projeyn Kurd

  • Lgerin / Link
  • Malpern Lgerin

  • TV'yn Kurdistan .
  • Kurdistan TV - Zind-1
  • Kurdistan TV - Zind-2
  • Zagros TV - Zind
  • Kurdistan TV
  • Kurdsat - Zind - 1
  • Kurdsat - Live
  • Roj - TV - Zind - 1
  • Roj - TV - Zind - html
  • Roj - TV - Zind - swf
  • MMC - TV
  • XOYBUN - TV
  • n ah - TV
  • zid - TV / Zind
  • Malpera zid-TV/Zind
  • Rojava - TV
  • KNN - TV
  • Rojhelat- TV
  • Zagros - TV
  • Komala - TV
  • Kurd-1 TV - Zind
  • Tishk - TV
  • Vn - TV
  • Newroz - TV
  • Zaza TV-Flash-Player
  • Zaza-TV-Media-Player
  • Zaza TV

  • Paltalk Download
  • Paltalk Download

  • Reklam
  • Hunermendn Kurd
  • Karmendn Kurd
  • Kirna Titan
  • Firotina Titan

  • Radio Xoybun
    Radio Xoybun - Deng Vejn , Amade Dibe !

    Ansklopedya Xoybun
    Ansklopedya Xoybun A B, Amade Dibe !

    Part Rxistin


    Medya Kurd, Ereb, Tirk
    Bij Kurd  Kurdistan
    Malpern Kurd, Y
  • Poltk-Civak-Huner.

  • _________________

    Bij Kurd  Kurdistan
  • Medya Ereb

  • _________________

    Bij Kurd  Kurdistan
  • Medya Tirk


  • Qutya Muzk-1
  • Qut ya Muzk - 1

  • Zrzewat ( Sewze )
    Zrzewat ( Sewze )

    Sazyn Dijber Tirka
    Rxistinn Dijber Tirka

    Radyo Zind ( Lve )
    7 - Radyo yn Zind

    Qutya Mizka Kurd - 3
    Qutya Mizka Kurd - 4

    Kurd nglz
  • Perwerde ya Ziman Kurd nglz

  • Musa | Cih | Jewry

     
    Nivskar : Mrad Ciwan - Ziman Kurd







    Ziman Kurd

    Ji ber ku ziman Kurd ziman miletek ye ku hatiye bindesthitin, di mkana pdexistina muesesetiya mil, ji ya lkoln lgern pxistina ziman, kultur hebnn civak tarx hatiye bparhitin, ziman Kurd j tra xwe nehatiye lkoln dewlemendiya w nehatiye ekerekirin. Muesese dezgehn ku karibin v ziman pdexin bi taybet li hundur welt firsenda avabn nedtine, ji al lkoln lgern ve zimannasn pispor yn bikrhat negihtine, yek du ronakbrn ku bi mkan hewldana xwe ya exs xwestine derkevin meydan j, hergav t tehdda dewleta serdest zordar bne.

    Loma j, lkolnn li ser ziman Kurd, heke em rewa stisna ya Kurdistana raq li ber oav negrin, bi mkann van oend ronakbran mehdt kirye ku ew j ji xwe re li dervey welat peyda kirine. Li Kurdistana raq, ji ber w serbestiya nisb ya kultur ku encama tkona mil ya bwestan bnavber bye piþtrej ji ber w mkana otonomiya mehdtkir ya berhema er saln 60', li v pero welat me, wel l hatiye ku hejmara ronakbr muesesn ku li ser ziman me xebat kirine, ta dereceyek zdetir bye. Li v pero welt meriv dikare behsa hin xebatn hja bike.

    Ji bil van tit kuli ser ziman Kurd hatine nivsn, esern hin rojhilatnas zimannas, gerrok msyonern biyan ne. Ji bil v div em xebatn wan dewletn ku Kurdistan bindest kirine yn hin der dorn ku hin hesabn wan li ser Kurdistan hene j destnan bikin, ku ev xebatn wiha yn li ser ziman Kurd ne bi mexseda ilm l bi ya siyas hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyn zanist derxin hol, l xwestine ida safsetn ku xizmeta mexsedn wan n siyas bikin li nav milet bne belavkirin. Dewleta Tirk ji ber ku heta roja ro hebna milet me nkar kiriye, muhawele kiriye ku Kurdan wek peroeyek ji qewmn Tirk n Asya Navn bide nandan. Li ser ziman Kurd j ida kiriye ku ev ziman, ziman civakeke Tirknjad ( Tirkn oiyay ) e di netca asmilasyon de bye zimanek destkind ( sun' ) ku ji oend hezar peyvn Ereb, Faris Tirk pkhatiye. Tirkan ji aliyek ev gotine, ji aliy din ve j ji bo ku milet kurd peroe bikin safsatak wel derxistine ku xwedgirav Zazak ne lehceyeke Kurd ye l hem kesn ku bi zazak hem j' yn ku bi Kurmanc diaxvin, peroeyek ji milet Tirk in.

    Birvebir berpirsiyarn Tirk di van demn dawiy de, pit ku hebna milet Kurd d nay nkarkirin piþtgiriyek dide hin kes der dorn ku bi ida Kurdnebna Zazayan radibin, idayn wiha tewk dikin di bin re alkariya wan dikin.

    Yn ku di roja royn de da Kurdnebna Zazayan berpdikin hinek ji wan j deologn nayonalst n Ermeniya ne. Evn ku xwe bi xeyala Ermenstanek Mezin ve girtine, hermn Bakur Rojava yn Kurdistan j li ser v Ermenstana mezin dihesibnin. L ji ber ku dizanin nifsa Ermen li van herman nne, Zazayan bi taybet ji Zazayn Drsim yn Alew ji al reh roik ve dixwazin Ermen nan bidin bi ve mexsed j dixwazin Zazak ji lehcn Kurd dr nan bidin nz ziman Ermen bikin. Ev ji pitgiriya wan der dorn dikin ku Zazayan Kurd nabnin. Ya gelek balk ew eku pitgiriya kesn ku Tirk Ermen dikin her eyn kes in.

    Birvebirn Farisan ideologn wan n kirgirt j her muhawele kirine ku da serbixwenebna ziman Kurd biserxin bidin qeblkirin ku Kurd lehceyek ziman Faris ye. Ji bil birvebirn siyas kes dezgehn wan n xwedan mexsedn taybet, hin zimannas, gerok

    misyonern biyan j gelek caran ji ber mexsedn siyas yn li gor berjewendiyn welatn xwe hin caran j ji ber oavdr lkolnn xwe yn gelek sath bi anek nivsne ku Kurd ne zimanek serbixwe ye, lehceyek e ji Farisiya kevin uyan j ya nuh. Yn ku li ser ziman Kurd tehlln a n qest kirine yan j bi nezann a ne, hejmarn kesn wiha ji yek du kesan ne zdetir in, l ji al lehceyn ziman Kurd de hejmara kesn ku br baweriyn cuda cuda nivsne pekar kirine gelek zde ye.

    Li al din div em rastiyek j qebl bikin ku hero lkolnn niyetoak zanist bi hejmara xwe gelek km bin j ew bi xwe j li ser ziman Kurd gihtine br baweriyn newek hev. Ji al van de j nezelaliyek heye.

    Tev hem dijwar, nezelal kmasiyn, lkolnn ku li ser fonoloj, morfoloj sntakso ziman Kurd hatine kirin, nan dane ku ziman Kurd, zimanek serbixwe y xwedan tarxeka taybet ya pveon ye y rastiya han di war zimannas de xwe daye qeblkirin.

    Li gor v, ziman Kurd zimanek Hndu - Awrp ye, dikeve nav þax zimann ran di vir de j ji grba raniya Bakur Rojava t hesab.

    Her wek t zann, zimannasan di encama lkolnn li ser zimann dinyay de, li gor nzikbna an drbna, zimanan li ser esas reh roik yn gelek aliyn din ev ziman ji hev veqetandine, li gor hin zimanan, hn zimann din nz hev dtine ew di malbatek zimn de hesibandine. zimann dinyay dabe dibin ser van malbatn zimanan:

    1 - Malbata Zimann Hnd - Ewrp
    2 - Malbata Zimann Sam : Ereb, bram Aqad dikevin nav malbat.
    3 - Malbata Zimann Bant : ji hin zimann Afrka Bar ya navn pkt.
    4 - Malbata Zimann n : Ji zimann n Tbet pk t.
    5 - Malbata Zimann Ural - Altay : Di v malbat de zimann Fn, Macar, Eston, Uygur, Samuyet, Tirk, Moxol Manoy cih xwe digrin.

    Malbata zimann Hnd Ewrp ya ku Kurd j tde ye, bi nav Asya Ewrpa dibe du be.

    Bea Ewrpa, bi nav zimann Cermen, yn Roman yn Slav dibe s ax.

    Di ax zimann Ermen de Swd, norwec, Danmark sland hene ku ev ziman skandnav ne. Pit re Flaman, Alman ngilz j di v ax de ne. Zimann Roman ji Portekz, spanyol, Fransiz, tal Roman pk t.

    Di ax zimann Slav de j, Rs, Ukrayn, Bulgar, Sirb Leh ( Polon ) hene. Herweha, Yunan, Arnawut ( Alban ) Ltwan, Kelt Bask ji dikevin be Ewrpa y Malbata Zimann Hnd - Ewrp. Di bes Asyay y malbata zimann Hnd - ran dabe dibe li ser esas zimann Hnd yn ran. †ax Hnd, ji Sanskrt, Sind, Urduy, Hindiya royn, Biharay, Bengal, Maras, Koray, Pencab Senegal pk t.

    Di ax zimann ran de j Farisiya Kevin ( ji w j Farisiya Navn yan Pehlew, ji Farisiya Navn, ji Farisiya Nuh ), Avestay, Sogd, Belc, Peþty, Oset Kurd hene.

    Zimann ran ji al avabna rziman dibin ar be : Kurd di grba raniya Bakur Rojava faris di grba raniya bar rojav de ye.

    Zimann dinyay ji al avabna xwe j di bin s be.

    1 - Zimann Yekktey : Ziman n Tbet ji v grb ne.
    2 - Zimann dvgir : Zimann Tirk, Fn Macar di v grb de ne.
    3 - Zimann tewangbar : Zimann Hnd - Ewrp yn Sam di v grb de ne. Li gor v dabekirin, ziman Kurd dikeve grba zimann tewangbar.

    Belavbna Ziman Kurd ya Coxraf

    Li ser herma coxraf ya ku Kurd li ser dijn, Mr Bedls, droknas bi nav deng Kurd Serefxan, di †erefnameya xwe de wiha dibje :
    "Huddn welat Kurdan, ji perav Derya Hurmuz ( Delav Basra M.E.B. ) ya ku ji okyans vediqete dest p dike, li ser xeteke rast ji w der heta dmahka welayetn Meletiy Meras dioe. Bi v away aliy bakur v xet Fars, Iraqa Acem, Azerbaycan, Ermenstana Piok ya Mezin pk tne. Li baþr ve xet j Iraqa Ereb, Musil Diyarbekir heye. Tev v j gelek xelq qebln ji nesla van nsanan, ji rojhilat heta rojava li gelek welatan belav bne." (1)

    Roja ro, Kurd li Asiya Pik, erd navbera Anadoliy, Kafkasyay, Faris Ereban t axaftin.

    Li rojava Tirk, li bakur Ermen, li bakurrojhilat Azer, li rojhilat Faris li baþr Ereb dibe cran v ziman. AxaKurdistan ro hatiye peroekirin ketiye nav hiddn ran, Iraq, sriy Tirkiy.

    Li gor v, rojava ba"r rojavay ran, seranser bakur rojhilat bakur Iraq, bakur Sriy rojhilat baþr rojhilat Tirkiy welat esln ziman Kurd ye. Civakn Kurdaxv her wiha li Ermenstan, Turkmenstan, Pakstan ( Belcstana Pakstan ) Afganstan, Hndistan Lubnan hene. Li paytext bajarn wek Horasan, Tahran, Bexdad, †am, Ankar, stenbol, Konyay zmr ji nifseka kesif a Kurdaxv heye. Tarxa bichbna Kurdan a li van welat bajaran ji al hin Kudan ve gelek kevn e, dioe bi sedsalan ber niha ji al hin Kurdan ve j dikeve nav sedsala me ya nuha, bi taybet j van deh saln dawiy.

    Ku di van salan de yan hatine sirgnkirin, yan j ji ber zilm zor j mecbr barkirine. Bi v mahn, li welatn Ewrpa. li Amerkay, li Awustiralyay j li ser hev nv milyon Kurd hene.

    Heke em bixwazin hidd welat esln ziman Kurd destnþan bikin, em divn tabloya jrn diyar bikin :
    Li bakur, li Ermenstan ji Lennekan destpdike ber bi rojava de bajern Qers, Erzurum, Erzincan, rex rojhilat bajar Siwas qeza Sariz ya Qeyseriy digre nav xwe. Pit re dike Meras, Qiriqxana Hatay j digre di wir re ji hudd Sriy Turkiy dibuhure dioe herma Afrn ( iyay Kurmnc ) ya li Bakur Heleb.

    Afrn digre navxwe ber bi rojhilat dioe; Kebaniy ( Ayn Ereb ), Ser Kaniy ( Rasul Ayn ), Dirbsiy, Amd Qamiliy digire. Pit ku hem herma Cizr ya li Sriy girt ber xwe ber bi basr de rex bi rex Dcle dadikeve Musil, oiyayn Sincr, qunatrn bar n rzeoiyayn Hemrn digre nav xwe, li hundur Iraq li bar ta digihje herma Tikrt. Li wir Mendeliy, oiyay Pitkw digre, dikeve hidd ran, li wir digihje bar Loristan ku ji Pitkw, Pkw, Balagrwe, Bextiyar, Kahgeh Momesan pk t.

    Ji bakur ber bi rojhilat de, gava ber bi basra dadikeve, hiddn ziman Kurd, perav rojhilat em Erez, li ran Mak Xoy peravn rojava bar Gola Urmiy, oiyay Sehend ku dikeve bakur Merexe digre nav xwe. Ji w der bi zikzak die Ahmedawa, Mesrabad, Bicar ( bajar Kurd y paþn y li rojhilata bakur ) digre ber xwe, ji gund qesebn Esedaway derbas dibe ku ev bajar dikeve rojavay Hemedan, pit re dirj dibe heta Karz, Al adder †ar Kurd ku ev bajar li rojavay sfahan ye. Ji wir ber bi bar de dadikeve digihje bajarn Kzeyrn Hesar (2)

    Lehceyn Kurd

    Ziman Kurd y ku li ser axeka fireh t axaftin, ji gelek lehoeyan pk t. Titn ku li ser leheyn kurd hatine nivsn axaftin gelek ji hev cuda ne. Di v war de meriv rast tesbtn ji hev gelek cih agahdariyn zde tkilhev t. Ji ber ku gelek caran navn lehce, herm, er, dn mezheban tn tkilhevkirin, di ber avkaniyek de, ji bo lehcan meriv dikare rast navek cih b. Ev yek ne bes ji al esern lkolneran, l ji al Kurdan bixwe j wiha ye. Lehce, gelek caran ji al Kurdaxvn v lehcey ji al crann wan bi nav w herm, er, mrty yan w dn mezheb hatine binavkirin. Di netca v yek de, ji bo lehceyek oend navn ji hev cih derketine meydan. Her wek nav lehca Kurdiya bakur, li Kurdistana ran Sikak, li Kurdistana raq Bahdn, li Kurdistana Tirkiy, li nik Kurdaxvn v lehcey Kurmanc li nik Dimiliyan ( Zazayan ) Kirdas yan j Here-were ye.

    Nav Kurdiya navend, li Kurdistana ran Mukr, li nav peron bindest Tirkiy Sriy li nav Bahdnan, Soran ye. Lehceya ku li hin herman bi nav Zazak t nasn, li nav Kurdaxvn v lehcey li hin herman j Dimilk, Kirdk, Kirmanck yan j Se-b t binavkirin. Di oavkaniyan de, em rast w yek tn ku ji Hewreman re, Goran, Kakey, Hewram, Maoo, yan Kurd t gotin. Di nav lehceyn Kurd de kþmekiya her diyar di war Goran, Lurr Zazak de ye. Hin kes hene ku van hersiyan wek lehceyek dihesibnin dibjin ku ev þweyn lehceyeka ziman Kurd ne. Hinekan j ew wek zimann cuda yn serbixwe qeblkirine. Kesin hene ku hersiyan; wek lehceyn cuda yn ziman Kurd dihesibnin hin j j ya duduyan ( Lurr ) li dervay ziman Kurd dibnin.

    Lurriya ku bi nav Lurriya Piok Lurriya Mezin dabeþ dibe, hin kes j hene ku Lurriya Mezin lehceyeka Kurd qebl nakin ( di nav van de hin kes, w wek lehceyeka ziman Faris dibnin, hin j w wek zimanek bi ser xwe nþan didin ) l Lurriya Piok wek lehceyeka ziman Kurd qebl dikin.

    Meriv nikare bje ku li ser lehceyan tra xwe lkoln lgern hatine kirin netcn zelal ji al van ve bi her away hatine bidestxistin. Em li v der li gor oavkan wesqeyn bin dest xwe cih bidin hin dtinan emayek diyarbikin ku li gor me ya her nztir a rastiy ye.

    Di war lehceyn Kurd de kevintirn oavkan, †erefnameya †eref Xan e. Seref Xan di v esera xwe de wiha dinivse.

    "Er civakn Kurdan, ji al ziman, adet rewa civak ve bi ser oar bean de dabe dibe :
    Be yek, Kurmanc
    Be duduyan, Lor (Lurr M.C.)
    Be sisiyan, Kelhur
    Be oaran, Goran." (3)


    Heger, em v tesbta †eref Xan nehesibnin, lkolnn li ser lehceyn Kurd heta nv pn v sedsala me, di esas de ji al biyaniyan ve hatine kirin. Di v mesel de takestisna, ew broþura Mela Mehmd Bayezd ye ku di 1858`an de ji bo Aleksander Jaba; konsolos Rsya Qeyser y Erzurm amade kirib ji ferhenga Swa Hekar ya Rewend ya hevberkir pk hatib. Mela Mehmd Bayezd, di destpka v brour de, ber ku ji al rziman ve li ser hin xalan raweste, dide diyarkirin ku ziman Kurd j ji ber ferqtiyn herm er xwediy lehceyn cuda ye. "mesela" dibje, "Kurmanciya ahaliy Wan, M, Bayezd Qers Kurmancn bi ser Rsya ran ve ziman ahaliy Botan, Hekariyan, Hemedan, Simt ( ? ) y, Diyarbekir, Msil, heta bigih hudd Bexday (ku ji hermn Silman †arezor ji tafn Zerza, Mukr, Bebe Bilbasan pk t) ji hev cuda ne" (4)

    Mela Mehmd Bayezd di v xebata xwe de, Kurd bi nav Kurmanc bi nav dike, wek lehce j behsa nav Botan, Hekar Rewend dike di ferhenga xwe ya hevberkir de j þweyn Hekar Rewend hevber hev dike.

    G. Givrinly ku di saln 1836 - 1837`an de oend meqale li ser ziman etnografya Kurdan belav kirin, ziman Kurd, bi nav Kurdiya jorn ya jrn dike du beþ. Li gor Givriml Kurdiya jorn ji Mukr, Hekar, †ikak Bayezd, Kurdiya jrn j ji Lurr, Gelhurr, Lek Goran pk t. (5)

    Peter Lench j di xebata xwe ya bi nav "Forschungen ber die Kurden und die Iranischen Nardchldaer", ( Petersburg, 1857 - 1858 ) de ziman Kurd bi ser lehceyn Zazak, Kurmanc, Kelhur, Gran Lur dabe dike. (6)

    Yek ji wan lkolnern ziman Kurd ; Oskar Mann, Kurd bi nav Kurdiya Rojava, ya Rojhilat ya Bar dike s be. Oskar Mann ku Zazak bi ser Goran ve dihesibne, Goran j derdixe dervay ziman Kurd. (7)

    Hin zimannasn biyan yn ku pit Oskar Mann hatine, ji dlva ku lkolnn nuh n berfireh li ser
    lehceyn ziman Kurd bikin, bzzat xwe sipartine xebatn Oskar Mann brbaweriyn w ducar kirine.

    Karl Hadank yek ji van kesan e. W xebata Oskar Mann ya ku di sala 1907'an de bi nav Kurdish Persich Forschungen Mundarten Gran besonders, Kandulai, Auramani und Badschalani, li ser Goran kiriye, aniye careka din di ber oavan re derbas kiriye, hin þirovekirin tbn l zde kirine ji nuh ve oap kiriye. (8)

    Dr. Mac Kanzie y ku Goran wek zimanek serbixwe qebl dike, di meqaleya xwe ya bi nav "Reh Roika Ziman Kurd" de ku sala 1961' di rapora salane ya Komela Ziman de hat belavkirin, Kurd bi xwe j yek ji lehceyn Farisiya Navn dihesibne di xebata xwe ya bi nav "The Dialect of Auraman ( Hawramani - Luhan ) de Hewraman, Kurd nehesibandiye, wek lehceyeka Farisya Kevn hesibandiye. ( 9 )

    Dr. Mac Kenzie, ziman Kurd j kiriye du be nav Kurmanciya Jorn ya Jrn li wan kiriye. Kurdiya ku li devern Silmaniy, Hewlr, Rewanduz li Xoþnaw t axaftin wek Kurmanciya Jrn qebl kiriye devoka Silman bingeha van hesibandiye. Devokn Aqre Suroy j wek bingeha Kurdiya devern Aqre, Suro, Amdiye, Berwar, Bala, Gull, Zaxo †xan qebl kiriye. (10)

    E. B. Soane, di esera xwe ya bi nav "Grammar of Kurmanji or Kurdish Language" ( London, Luzak and
    Company, 1913 ) de ziman Kurd, beþ bi ser s lehceyan kiriye ji her du lehceyn pþn re gotiye
    lehceyn bingehn.

    Dabekirina Soaney wiha ye :
    a ) Kurmanciya Jorn
    b ) Kurmanciya Jrn
    c ) Lurr, Zazak tev ku nzk hev in j Hewram Goran. (11)


    Sosyolog Tirk, Ziya Gkalp Diyarbekir di w esera xwe de ya ku nav w "Krt Aþiretleri Hakkinda
    Sosyolojik Tetkikler" ( Lkolnn sosyolojk derheq eþrn Kurdan de ) e di 1922'an de li ser daxwaza
    hukmeta Tirk ji bo ku di proja skankirina eþran da b bikarann, hatib amadekirin piþtre j di 1975`an de ji al Komal Yayinevi, di 1992'yan de j ji al Sosyal Yayinlari li Tirkiy hatib oapkirin, Kurdan bi nav kurmanc, Zaza, Soran, Gran ( Goran ) Lur dike pnc qewm, tev ku dibje ku h tehqq nekiriye j l zimann Gran Zazak nzk hev in. Di tehqqa cara pþn a rapora xwe de Ziya Gkalp dibje ziman Bextiyar dikare ilthaq Soran ziman Kalhr j ilthaq Gran bkirin. L di tehqqa cara dawn de v yek tashh dike dinivse ku "bi þahidiya †erefnam t famkirin ku ziman Bextiyar dioe ser Lurr ziman Kalhur j dioe ser Soran". (12)

    Ziya Gkalp di tehqqa xwe ya cara pn de dinivse ku "Heke em zimann Gran, Bextiyar Kelhur veder kin ( veqetnin ) di dest me de oar zimann serbixweyiya wan diyar, dimne :
    Kurmanc, Zazak, Soran Lur" (13) L di lkolna xwe ya rastkir ya cara pþn de digih w encam ku "awa ku Gran, Zazak Dunbul nav cih y zimanek ne, Kelhur, Baban Soran j navn cuda yn zimanek ne. Bextiyar Lur j her navn zimanek destnþan dikin. Sedem pirhejmariya navan ew e ku navn muayen n qewmn Kurdan nnin. Loma j t famkirin ku Kurd ne qewmek, l oar qewm in Kurd j dabe bi ser oar zimann wiha dibe ku mensbn van zimanan qet ji hev t nagihn. Ev oar ziman ev in: Ziman Kurmanc, Ziman Zazak ( Gran, Dunbul ), Ziman Soran ( Bahdn, Kalhur ), Ziman Lur ( Bextiyar, Feyl )" (14)

    Ziya Gkalp di w xebata xwe ya binavkir de wiha dinivse : "Xwediyn van heroar zimanan ji zimann hev t nagihn. Ji al serf, nahw luxet ve ferqeka mezin di navbera wan de heye. Ferqn navber j ne ferqn lehcey, l yn ziman ne. her zimanek ji van her oaran ji al zimannas ve ziman serbixwe ye. Her yek j ji gelek lehceyan pk t.

    Tev v j ev her oar ziman bi tevay ne dr hev in j. Hem þaxn Kurdyeka kevin in ku meriv dikare bi nav "Kurdiya Qedm" bi nav bike. Tkiliyn navbera zimann Neo - Latn Latn oi bin, yn navbera Kurdiya Qedm van Kurdiyan j ew in." 815)

    Ziya Gkalp ku lkolnn w li ser ern Kurda ne li ser "lehceyn" Kurmanc j radiweste : "H bi tetqqeke ilm nehatiye derxistin ku ziman Kurmanc dabeþ bi ser oend lehceyan dibe. L gava Ahmed Xan di kitba xwe ya bi nav Mem Zn de behsa lehceyn ku bi kar tne dike, di beyta jrn de nav s lehceyan dijmre. "Boht Mehmed Silv Hin lal hinik ji zr zv" (16)

    Li gor v, Ziya Gkalp j Kurmanc bi nav Boht, Mehmed Silv dike s be er hermn ku bi van "lehceyan" diaxivin dihejmre.

    ;Zanay Kurd Tewfq Wehb, di mesela lehceyn Kurd de wek Soane difikire (17).

    Nivskar binavdeng Alaeddn Seccad, di esera xwe ya bi nav Destr Ferheng Ziman Kurd, Ereb Faris de, dibje ku "di ziman Kurd de du lehce hene" wiha didomne : "Lehca 'Botan' a ku ro j re 'Bahdn' t gotin. Kurdn Tirkiy Suriy yn qezayn Msil bi v lehcey diaxivin. Ya duduyan j lehceya 'Mukr' ya ku ro j re 'Soran' t gotin. Kurdn din, yan Kurdn bakur rojhilat rojhilat Iraq yn Ardelan Mukriyan bi v lehcey diaxivin" (18)

    Dr. Kemal Fuad “ ku li ser edeb ziman Kurd xebatn w yn hja hene, ziman Kurd dabe lehce weyn jrn dike :

    1 - Kurdiya Rojava : ( ku hin ji v re dibjin Kurmanciya jorn - bakur -)
    a - Afrn,
    b - Cizr Botan
    c - Sincar
    o - Badn
    d - Hekar
    e - †ikak

    2 - Kurdiya Rojhilat : ( ku hin ji v re dibjin Kurmanciya Xwar - bar -, hin j dibjin Kurdiya Navend )
    a - Soran
    b - Silman
    c - Mukr
    o - Siney

    3 - Kurdiya Baþr
    a - Xaneqn
    b - Feyl
    c - Kirmanþan
    o - Lek
    d - Kulgayey
    e - Kelhor
    - Perewend

    4 - Kurdiya Goran - Zazak
    a - Hewraman
    b - Kenley
    c - Gehwarey
    o - Bacelan
    d - Zengeney


    Dr. Kemal Fad bi rexnegir dibje ku w lehceya ku ez j re Lehceya Bar dibjim hin kes w bi nav Lurr bi nav dikin. Ew ten wan lehceyn ku li Loristana Mezin tn axaftin wek lehceyn Lurr qebl dike wan weklehceyn Kurd qebl nake. Dr. Kemal Fad rexne li w yek digire ku oima ji hin lehceyn ku di hin avkaniyan de wek Lurr Piok derbas dibin ji wan re Lurr t gotin. Ew wan di nav lehceyn Kurdiya Baþr de dihesibne (19).

    Fad Heme Xurd, di xebata xwe ya bi nav Ziman Kurd, Dabebn Cografyayy Diyalktekany de lehceyn Kurd bi v away dabeþ dike :

    1 - Kurmanciya Bakur
    a - Bayezd
    b - Hekar
    c - Botan
    o - †emdnan
    d - Behdnan
    e - Diyalekta Rojava

    2 - Kurmanciya Navn
    a - Mukr
    b - Soran
    c - Erdelan
    o - Silman
    d - Germiyan

    3 - Kurmanciya Bar
    a - Lurr Esln
    b - Bextiyar
    c - Mamesan
    o - Gohgilo
    d - Lek
    e - Kelhurr

    4 - Goran
    a - Goraniya Esln
    b - Hewraman
    c - Bacelan
    o - Zazak (20)


    Fad Heme Xurþd, hem Lurriya Mezin hem j ya Piok Kurd qebl kirine ew di nav Kurmanciya Bar de hejmartiye. Mehemed Emn Hewramany ku li ser ziman lehceyn Kurd bi taybet j li ser Hewraman xebatn hja kirine, di esera xwe ya bi nav Zar Ziman Kurd Le Terazy Berawird da, lehceyn Kurd li gor away jrn ji hev veder dike.

    1 - Kirmanciya Jorn ( bi at j belav bbe yan j Bahdn )
    2 - Kirmanciya Navn ( bi at j belav bbe, yan j Soran )
    3 - Kirmanciya Xwar ( bi at j belav bbe, yan j Goran )


    Pitre Goran j dabeþ þweyn jrn dike :
    a - Hewraman
    b - Lurr
    c - Bacelan
    - Zazak

    Mehemed Emn Hewraman her wiha destnan dike ku Bacelan j Zengeney †ebek digire nava xwe. ( 21 )

    Nivskar zimannas Kurd Malmsanij ku li ser ziman Kurd bi taybet li ser Zazak xebatn w yn hja hene, Kurd dabe bi ser pnc lehceyn esas dike bi v away dihejmre :

    1 - Kurdiya bakur yan j lehceya Kurmanc

    2 - Lehca Kurmanci ya ku li Kurdistana Navn t axaftin. Ji v lehcey re carina Kurdiya Bar ( Kurmancy Xwar ) yan j bi at "Soran" j t gotin.

    3 - Lerhceya ku bi navn Kirdk, Kirmanck ( Kirmanc ), Zazak yan j Dimil ( Dimilk ) t zann. ( Malmsanij li v der wek du weyn esasn lehceya Zazak, weya Drsim ya ewlig - Diyarbekir - Swreg dihejmre ).

    4 - Lehceya Goran : Ku Hewram j t binavkirin nzk lehceya Kirdk ( Zazak, Dimilk ) ye li Kurdistana Iraq ya ran ji al hin Kurdan ve t axaftin.

    5 - Grba Lehceyn Kurd yn din n ku li Kurdistana Baþr tn axaftin : Gellek axn v grb yn bi navn Kermanþah, Lekk, Lurr, Sencab Kelhur hene ku ev ji al qismek Kurdn nav hiddn ran raq tn axaftin. ( 22 )

    Mehemed Emn Hewraman di w kitba xwe de ku nav w Zar Ziman Kurd Le Terazy Berawird da ye, dibje ku Oskar Mann di w kitba xwe de ya ku pitre ji al Karl Hadank ve careka din hat oapkirin, dinivse ku lehceyn Goran li gor away jrn t dabekirin :
    "Hewraman ( Auraman )
    Kenduley ( Kndulei )
    Bacelan ( Baclani )
    Bwenij ( Biwniji )
    Gehweray ( Ghwarai )
    Rejaw ( Rijabi )
    Seyyidi ( Syyidi )
    Zerdey ( Zrdai )


    Mehemed Emin Hewraman dinivse ku Mnorsk her van lehceyn Goran tekrar dike l ji dvla Bwenj,
    Gehweray Rejaw Gelhur, Lek, Feyl, Kakey tne piþtre M. Emin Hewraman dibje ku "di esas de ev bi awayek tkilhevkirina eþr, dn zimanan e". (23)

    Mehemed Emn Hewramaniy ku bi esl xwe j Hewraman ye, dibje ku Emn Zek Beg di Xulasetu
    Tarxul Kurd we Kurdistan de lehceya Hewraman zimanek Tacik dihesibne l tu dell ji v dtina
    xwe re nayne, qas ku t famkirin bes br baweriya Mnorsk tekrar dike. (24)

    Mamostey Unversta Silmaniy Dr. zzedn Mustefa Resl, di esera xwe ya bi nav Ziman Yekgirty Edeby Kurd de, Hewraman ji lehceyn Kurd dihesibne.

    Mehemed Merdx, di mesela lehceyn Kurd de wek †eref Xan difikire bi nav Kirmanc, Goran,
    Lurr Gelhurr wan dike oar be.

    Tewfq Wehb Edmonds, di Ferhenga xwe ya bi nav A Kurdish Dictionary, ( Tewfq Wehbye Edmonds
    Oxford at the Clarendon press, 1966 ) gotinn lehceya Hewraman, tev gotinn Kurd kirine.

    Her weha Tewfq Wehb di maqaleka xwe de ku bersva meqala Dr. Mac Kenzie ya 1961'an b, diyarkiriye ku Kurdiya Hewraman, ji lehceyn kevn n Kurd ye.

    Prof. Qanat Kurdo, di maqala xwe ya bi nav Haletekan Cns Bnay Berkar Le Zaza da, bi awayek hevberkir daye nþandan ku lehceyn Zazak Kurmanciya Jorn ji zimanek ne.

    Major Soane, di kitba xwe ya bi nav Kurdish Grammar ( Rzimana Kurd ) de, Zazak yek ji lehceyn Kurd qebl kiriye. (25)

    Dr. Kemal Fuad ku ji al brbaweriyn li ser ziman Kurd de xwe pirtirn nzik Oskar Mann dibne, Oskar Mann j t de rexne li wan kesan digire ku Goran - Zazak Kurd qebl nakin dibje ku ev lehceyn Kurd ne : "Hin zimannasn ku Oskar Mann j di nav wan de ye, lehceyn gruba Goran - Zazak Kurd
    nahesibnin.

    Di v war de ez cih difikirim : "lehceyn v grb, her oendn ji al lekskolojiy ve ji
    lehceyn grbn Kurd yn din cih dibin j, ev j wek Kurd dikevin beþa gruba raniya bakur rojava.

    Ji al cograf j dikevin nav erdn Kurdistan. Tkiliyn wan n abor, civak siyas j li gora miletn dtir pirtir bi Kurdan re h xurttir in. Di ser de j Hewramaniya ku lehceyeka Goran ye, demeka dirj( ji sedsala 16'an heta ya 20'an ) di beþeka fireh a Kurdistan de (li Kurdistana Rojhilat ya Bar) bye zimanek edeb. ji al mil ve j ev xwe Kurd dibnin." (26)

    Li gor Mehemed Emn Hewraman j oavkaniyn kevin nþan didin ku Kurdiya Hewraman zimanek
    kevnare ye, ne ku bes di devra Mrtiya Baba Ardelan (a ku di sala 132'y Hicr de hat damezrandin)
    de ber w j zimanek dn edeb b ku ji ziman Avestay hatib guhern.

    Mehemed Emn Hewraman wiha dinivse :
    "†x Sed ( y †raz ) di beyteka xwe de wiha dibje :

    Geh be Taz astn ber men zened gyed 'te'al'
    Geh be Kord gyedem 'bor niþne w nan were'
    ( Geh dest li ba dike bi Ereb dibje 'te'al-were'
    Geh bi Kurd dibje 'bor niþne w nan were'. M.C.)


    "Bor nine w nan were" ya ku di v beyt de heye bi lehca Hewraman ye mahna w
    "were rn nan bixwe" ye. Di w dem de (sedsala 13'an M. C. ) Se'd ( y †raz ) ji lehceya
    Hewraman re gotiye Kurd. Beytn taresan n Sultan Sehak n ku ji bo terefdarn Ehl Haq tn
    stiran, bi Hewraman ne. †ar Kurd mehr Xanay Qubad bi xwe dide diyarkirin ku xwestiye
    Dostana †rn Xusrev bi Kurd bike menzm.

    Li gor w tu kmasiya Kurd ya ji Faris tuneye j rntir e j. Loma j dibje ku :

    Ce lay aqilan sahib eql dn
    Dana buzurgan Kurdistan zemn
    Rast en mewaoan Faris þeker en
    Kurd ce Faris bel rnter en.

    .........

    Ce 'ersey dinyay dn bedfercan
    Be destr nezan Nzam meqam
    Be lefz þrn Kurdistan temam
    Pþ buwan meh'zz baq weselane.

    (Ji al aqilmendn xwed eql dn
    Zane mezinn erd Kurdistan
    Raste dibjin Faris ekir e
    Lbel Kurd ji Faris þrntir e.

    Di v dinya bbext fan de
    Bi away nezma meqam Nzan
    Hem bi lefz rn Kurdistan
    M.C.)


    Xanay Qubad gava †rn Xusrev nivs, ger Hewreman ne ziman edeb y Kurd b ya ne w bi v lehcey dinivs nej j re digot Kurd (27)

    Li gor Mehemed Emn Hewraman, ji bo strana beytn dn yn ku di deftern proz n Ehl Heq de ne, du lehce hatine bikarann. Defteran ji lehca Hewraman re gotine "Kurd" carna j gotine "Kurdiya Awraman" ji swa Caf re j "Cafiya Awraman". Abdn Caf ( Abdn Baoav ) berevkir ku ev agahdar dane, dibje
    ku tarxa peyvn van beytan yn nivsn ku di kutubxann wan de hene, dioe 880 sal ber nuha. (28)

    Di ronahiya van agahdariyan de ku me xwest em bidin div meriv w rastiy qebl bike ku veyn Lurr
    Mezin ne tde, Lurr pik j daxil, hem lehceyn Goran lehca Zazak dikevin nav lehceyn ziman Kurd
    mesela Kurdbn nebna Lurr Mezin ciy munaqe ye.

    Netce, meriv dikare li ser lehceyn ziman Kurd, weyn w belavbna wan a cograf agahdariyn jrn bide :
    1 - Kurdiya Bakur ( yan j Kurmanc - Kirmanc ) Lehceya Kurdiya Bakur, Lehceya her berfirehby ye. Li ser axa Kurdstanqada w ya berfirehbn, heke meriv xetek ji rojhilat ve bike, ji perav rojavay Gola Urmiy destp dike, ber bi bar rojhilat ve dadikeve, di bakur bajar ino, di dola Klen re ji hidd ran Iraq radibuhure, dirj dibe ta digih Helgurd. Ji w der ber ber peravn bakur rbar Rewandiz die ta digihje Z y Behdnan. Li v der j t tev em Dcl dibe, Zy taqb dike. ( 29 )

    Ji Gola Urmiy ber bi bakur ve Kotur Xoy digire nav xwe digihje em Erez, Qers, Erzurum, M Bedls digire nav xwe carinan paln rojhilat n Torasan carnaj quntarn wan seranser taqb dike, hiddn wlayeta Srt, qezayn Qozlux, Silva, Qulp, Lice Bismil, Hiddn bajar Diyarbekir, Erxeniy, Deta Gewran herma iyay Qerejdax tev xwe dike hermn rojhilat, bar, barrojhilat Swreg, qeza Hlwan, Gerger ne tde Adiyaman, Meletiy, bakur, rojhilat bar Mera hildigre ta digihje lutikn iyay Gewr ( Gavur Dagi ).

    Qiriqxana Hatay Afrna Heleb digire nav xwe. Ji w der ta nuqta em Dcle y ku Z digre navxwe.

    Li wan erdn ku Kurd li ser dijn, Kurdiya Bakur - Kurmanc t axaftin. Li qezayn Tunceliy, Pertek Zozgrd,li qezayn Elezz yn ji bil Maden, Sivric Paloy, li qeza Bngol ya bi nav Karliovay li piran hermnSwas yn Kurdaxv, ev lehce t axaftin. Ev lehce her wiha ji al nufsa Kurd a Lubnan, Ermenstan, Gurcstan, Azerbeycan, Qazaxistan cumhuriyetn Asya Navn yn din ji al Kurdn Horasan Konyay hin Kurdn Ankar t axaftin.

    weyn Kurdiya Bakur ev in :
    a ) Kurmanciya Rojava : Bi destpka ji herma Afrn Kurdn Entab, Qiriqxan, Mera, Adiyaman Meletiy, qezayn Ruhay yn bi nav Surc, Brecik Xelfetiy bi v wey diaxifin.
    b ) Rewend : weya ku li erdn bakur Gola Wan dimnin t axaftin. Li rojhilat ji herma ikakan destp dike, ta digh cihn rex em Erez, Kurmancn Qers, Erzurum, Agir, Wan, M Erzncan bi v wey diaxifin.
    c ) ikak : Li hermn navbera Gola Urmiy, emdnan Bakal t axaftin.
    ) Hekar : Hema ji bar irnex destp dike li nav hidd wilayeta Hekariy t axaftin. Ber ji ber ku ji Mrtiya Hekariyan re Mrtiya Mehmd dihat gotin, ji v wey re j "Mahmd" dihat gotin.
    d ) Bot : Kurdn Cizra ku li nav hidd Tirkiy Sriy ye yn w herma ku ji bakur Zaxoy destp dike ji bar rojavaya irnex derbas dibe Eruh digre nav xwe ta bar Gola Wan t kan hermn rojhilat bar Bedls, Srt, ta em Batman herma Batman rojhilat Mrdn digre nav xwe, ji al Kurmancn li ser v axa fireh t axaftin.
    e ) Bahdn : weya Kurdn Zaxo, Amediye, Akre Zbar yn Dihok
    f ) Sincar : Kurdn iyay Sincar yn xana bi v wey diaxifin.
    g ) Kurmanciya Navn ( yan j Siliv - Kk - Mil ) Li bajar Diyarbekir ji bil rojhilat, li hem hermn Mrdn, ji Ruhay heta perav rojhilat em Fert Kurmanc bi v wey diaxifin. Kurmancn hermn Elezz yn rojhilat bar j bi v wey diaxifin.

    2 - Kuriya Navn ( yan j Soran ). Hiddn v lehcey ji bar w hidd ku me ji bo lehceya Kurmanc ka destp dike, ber bi bar de dom dike ta digihe, em Srwan Xaneqn. Li bar, ji bar iyayn Hemrn ber bi rojhilat ve vedigere ta iyay Sehend, Mesnabad, Bicar Esedaway die. Firehiya herma w ya bar j die ta digihje, ser rka esas ya Melayir. Kirmanah, Qesr rn-Xaneqn. (30)

    weyn Kurdiya Navn ev in :
    a ) Soran : Ji bil herma Zbar wilayeta Hewlr hem qezayn w v w diaxifin.
    b ) Silman ( Yan j Baban ) : Silmaniy, Kerkuk,Kifriy, Qeretep, Tuz iwan hin hermn Xaneqn digire nav xwe.
    c ) Mukr : weya ku Kurdn ino, Nexede, Meraxe,Miyandiwan, ahndij, Saqiz, Bokan, Bave Serdet p diaxifin.
    ) iney : Li hermn Sin (Senendec), Bicar, Kengewer, Rewansar bakur Ciwanroy t axaftin.

    3 - Kurdiya Bar : Li bakur ji rya esas ya Melayir-Kirmanah - Qesr rn destp dike ta digih hiddn her bar yn hermn Kurdaxv

    weyn w yn jrn in :
    a ) Xaneqn
    b ) Lurr Esln ( yan j Feyl )
    c ) Kirmanan
    ) Lek
    d ) Kelhor
    e ) Perewend
    f ) Kulpavyey

    4 - Kurdiya Goran : Yn ku bi Kurdiya Goran diaxvin li herma iyayn a bakur rka Berda - Kirmanan, yn li hermn rojhilat rojavay iyayn Hewraman yn li hermn Paweh Kendl, Hermn bakur rojhilat Msil, li w cih ku em Xazir tev Zy dibe dijn.

    "Ew naveyn ku Goran t de dijiyan, di qirn hijdehande ji zeviyn ku niha t de dimnin mezintir bn.

    Peydabna Mrtiya Silmaniy di dawiya sedsala hijdehan destpka sedsala nozdehande bi awayek asr n, heta dereceyek li ser hesab tengbna wan nav iyan b ku Goran t de dijiyan, bi v away lehceya Kirmanciya Jrn ( Kurdiya Navn M.C. ) ya ziman Kurd, wek zimanek resm y Mrtiya Silmaniy peyda b, di dawiya sal sed hijdehande berebere j ji lehceya Goran re teng dikir li ser hesab w belav dib.

    Lehceya Goran ya ziman Kurd li dema Mrtiya Ardelan de belav b, ku Baba Ardelan di sed aran zayn de ew damezirand ji nuh ve bajar arezor ava kir ku Moxola ew wran kiribn ew kir paytext Mrtiya xwe.

    Ne dr e belavbna Goranan ji rojhilat Zagros ber bi arezor ve byer dest p kiri b.

    Kakeyiyan ( Ehl heq, Al lah ) arezor kirin bajar xwe y proz lehceya Goran j kirin ziman xwe y dn...

    Di w dem de arezor ziman iir Goran b edebiyata dn ya Kakeyiyan bi iir destpkirib heta niha j her wiha maye.

    Her wiha pwist e ev j b gotin ku, l eretn derdora Kerkk, Kifriy, Xaneqn qerax rbar Srwan, wek eretn Zengene, Cebar, iwan, Bban Taleban yn dtir ji eretn Goran bn ev, xwed edebiyataxwe ya klask ya nivsk, edebiyata gelr ya folklor ya bi lehceya Goran bn. Lbel lehca Kurmanciya Jrn ( Kurdiya Navn M.C.) berebere ev nave dagr kir di netca gebn firebna Mrtiya Silmaniy." ( 31 )

    a ) Hewraman : Kurdn herma Hewramana ku dikeve al ban y em Srwan bi v lehcey diaxvin. Rojavay iyayn Hewraman herma navbera Helebe Pncwn ye, rojhilat w j Sine kermanah e.

    Herma Hewraman dabe dibe bi ser Hewramana Luhon, Hewramana Dizl, Hewramana Text, Hewramana Rezaw, Hewramana Ciwanro Hewramana Kenduley. (32)

    b ) Bacelan : Zegeney ebek digre nav xwe. Ji rojhilat Msil, ji hermn Baway belav dibin, digihn ta bakur bar Hamdaniy ta hermn Taleban Zengene Qeret, Horn xan. Bacelan li herma Zehaw a bakur Loristan j dijn. (33)

    5 - Kurdiya Zazak ( Dimilk, Kirmanck yan j Kirdk )
    Li bakur rojavay erdn Kurdstana bin dest Tirkiy, hermaka wel digre nav xwe ku di bakur ji Erzurum Erzncan li bar heta Gerger, Adiyaman die. Li hundir Swreg, Qeza Urfay gundn w yn bakur, li hundirn qezeyn Diyarbekir yn bi nav rmg, ung, Pran Hn li hin gundn qezayn w yn bi nav Lice, Hazro, inar Qulp, li qeza Wartoy, qeza M, li hin gundn qezayn Erzurum yn bi nav Xinis Tekman. Li hundir Erzincan hin gund qezayn w. Li hundir hin gundn Tercan, li Beypinar Netriya Zanay ku qezeyek Swas ye li hin gundn w, li bajar Tuceliy li qezayn w yn bi nav Pulumur, Nazimiye, Ovacix, Xozat, amikezek bi tevay, li hundur Elezz qezayn w yn bi nav Maden Paloy bi tevay, li nvena qeza Qereqoan, li bajar Bngol qezayn w yn Gnc Kixiy bi tevay, li Piraniya Solxan li beek Qarliovay lehceya Zazak t axaftin.

    Hundur Diyarbekir her endn piran Kurmancin j, nifseka girng a Zazakaxv j heye. ( 34 )
    a ) weya Drsim : Li Tuncel, Erzincan Swas t axaftin.
    b ) wa Rojhilat ( ya ewlig - Diyarbekir - Swreg ) : Li Bngol, Elazz, Diyarbekir, Swreg Gerger t axaftin.

    &

    ( 1 ) †erefxan, †erefname, Hasat yay…nlar…, 3. bask… 1990 ?stanbul, M. emin bozarslan ji Ereb wergerandiye Tirk.
    ( 2 ) Fuad Heme Xurþd, Ziman Kurd, Dabeþbn Dyalektkany, oapxaney Afaq Al arabiya, Bexdat, 1985, s. 55.
    3 ) †erefhan, †erefname, Hast Yayinlari, 3. baski 1990, Istanbul, Wergera M. Emn Bozarslan ji Ereb bo Tirk, r. 20
    4 ) Vokabulaire Kurde des dialectes de Hakiari et Revendi, Par A. Jaba Consul de Russie a Erzeroum, Erzeroum le 15 mars 1858. Ji Dr. Marif Xeznedar Le Babet Mjy Edeb Kurdiyewe 1984, Bexda r. 386'an hatiye wergirtin.
    5 ) Mehemed Emn Hewreman, Zar Ziman Kurd Le terazy Berawrd da, 1981 Bexda, r. 52
    6 ) Peter Lerch, Forschungen ber die Kurden und die Iranischen Nordchldaer, Petersburg, 1857-1858, r. 72
    7 ) Gotwjek legel Dr. Kemal Fad, beþ 2., Sirwe, hejmar 39, rzber 1368
    8 ) Mehemed Emn Hewraman, Zar Ziman kurd le Terazy Berawirdda 1981, Bexda, r. 24
    9 ) e. n. d. r. 6
    10 ) Sadiq Behaeddn Amd, Rzimana Kurd, Kurmanciya Jr ya Jor ya hevberkir, oapa yek, 1987, r. 34
    11 ) e. n. d. r. 27
    12 ) Ziya Gkalp, Krt Aþiretleri Hakknda Sosyolojik Tetkikler, Sosyal Yayžnlarž, 1992. r. 24
    13 ) e. n. d. r. 24
    14 ) e. n. d. r. 95-96
    15 ) e. n. d. r. 24-25
    16 ) e. n. d. r. 28
    ...

    29 ) Fuad Heme Xurd, Ziman Kurd, Dabebn cografyayiy Diyalektkaniy, Bexda, apxaney Afaq'l Arabiya, 1985, r.60
    30 ) e.nd : r.62
    31 ) Dr. Marif Xeznedar, Le Babet Mjy Edebiy Kurdiyewe, Bexda, 1984 r.88-89.
    32 ) Mehemed Emn Hewraman, Kakey, apxaney Al Hawads, Bexda, 1984 r. 68
    33 ) Dr. Marif Xeznedar, Le Babet Mjy Edebiy Kurdiyewe, Bexda, 1984 r. 87
    34 ) Malmsanij : Dimilk miyan di ciyayeya vatian, Hv, kovara andiya git, Pars, no:2, Gulan 1984, r. 86 - 87.

    Ev nivs ji hejmarn 135 - 138 yn Armanc da hatiye weandin.

    Mrad Ciwan

    Kurdistan Welat Kurdaye - Her Bij Kurd Kurdistan

    http://www.pdk-xoybun.com

    http://www.xoybun.com/extra/slide/Unbenannt-2.swf


    http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Newroz_Kurdistan_PDK_Xoybun_x1.jpg


    http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Nexise_Kurdistane_PDK_b.jpg









    Maf Kopkirin &kopbike; PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor Avakirin, Pirojeyn Cand Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann Syas, Weana Malper TV yn Kurdistane. Tev maf parast ne.

    Weandin:: 2006-06-24 (4245 car hat xwendin)

    [ Vegere ] | PRINTER





    Malper TV yn, Kurd Kurdistan, Yn, Poltk, Ne, Civak Huner : - Vir-Rupela-LnknN ye.
    ___________________________________________________________________


    Malper TV yn Tirka, Yn, Ne, Poltk Civak : - Vir-Rupela-LnknN ye.

    | PUK-Meda | PDK-Baur | PDK-Baur | PDK-Xoybun | PDK-Rojhilat | AlParty | Kurdistan Media | kdp6 | Xebat | PWD - K | KRG | Peyamner |


    PDK - XOYBUN.Com 2003 All Rights Reserved
    Email : xoybuncom@yahoo.de

    Ev malper her bash bi 1024x768 IE 6.0 t xuyakirin

    Content Naverok






                    
    Google