Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti Nizamnâmesi
Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti
Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti Nizamnâmesi Tarih-i tesisi: 19 Eylül sene 324
Cemiyet'in merkezi Vezneciler'de daire-i mahsûsadýr.
Dersaâdet, Kasbar Matbaasý, Bâb-ý Âli Caddesi'nde numro 25 1324
Maksad-ý Tesis
Madde 1 - Ahkâm-ý celile-i Ýslâmiyeye muvafýk ve saadet-i milletle selâmet-i vataný mütekeffil olan Kanûn-ý Esâsî'nin kavaid-i muhassenatým bu hakayýka vakýf olmayan birtakým Kürtlere tefhim ve Osmanlýlik sýfat-ý mübeccelesini daima muhafaza ile beraber din ve devletin yegâne medar-ý terakki ve hayatý bulunan usûl-u meþrutiyet ve meþveret muhafaza ve idame edildikçe makam-ý hilâfet-i kübra ve saltanat-ý uzmaya Kürtlerin revabýt-ý vesikasým teþyit eylemek ve vatandaþlarý olan Ermeni ve Nasturi ve akvam-ý saire-i Osmaniye ile hüsn-i imtizac ve muaþeretlerini bir kat daha takviye ve tezyid ve kabail ve aþair arasýndaki bazý gûna münaferet ve ihtilâfý izale ile cümlesinin bir merkez-i meþru-i ittihâdda hemdest-i terakki olmalarý esbabýný temin ve maarif ve sanayi ve ticaret ve ziraatý neþr-ü tevsi' etmek mekasýd-ý esâsîyesi üzerine "Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti" nâmýyla bir cemiyet-i hayriye teessüs edilmiþtir.
Madde 2 - Cemiyet; "Heyet-i Ýstiþare", "Heyet-i Ýdare" nâmýyla azamî olarak kýrk zatdan müteþekkil ve sair aza-yý muavine ile Ekraddan mürekkebdir. Ýþbu heyet-i istiþare ile heyet-i idarenin ikisine birden "heyet-i umumiye" denir.
Heyet-i Ýstiþare
Madde 3 - Heyet-i Ýstiþare Kürt meþayih ve eþraf ve erbab-ý fýkr ü kaleminden fevkalâde haiz-i þöhret ve haysiyet olan zevattan yirmi beþ kiþiden ziyade olmamak üzere teþekkül etmiþtir. Heyet-i istiþareye aza olabilmek içün evvelâ Ýstanbul'da mukim ohnak, saniyen yirmi beþ yaþýndan dûn olmamak, salisen su-i ahval ile müþtehir olmayýb herhalde mekârim-i ahlâk ile muttasýf bulunmak, rabian cünha ve cinayetle mahkûm olmamak, hamisen ûlemâ ve meþayih ve eþraf ve erbab-ý fazl ü kemâlin haiz-i þeref ve itibar olanlarýndan bulunmak þarttýr.
Heyet-i Ýdare
Madde 4 - Cemiyetin onbeþ kiþiden ibaret "Heyet-i Ýdaresi" Ýstanbul'da mevcut Kürt ûlemâ ve meþayih ve eþraf ve erbab-ý fýkr ü kalemiyle sair efrad-ý Ekraddan mürekkeb ve Ayasofya Camünde müctemi' meclis-i umumice intihab ve tevkîl kýhnan bir heyet-i müntehibe tarafýndan ârâ-yý hafýye ile ekseriyet kazananlardan inti.hab ve tayin edilmiþtir.
Madde 5 - Heyet-i idare, cemiyete ait umur ve muamelâtý ifa ve temþiyete ve bu babda icab eden mukarreratý ittihâza ve þubelerle muhabereye memurdur. Heyet-i Ýdare halledemediði umur-u mühimme ve fevkalâdeyi Heyet-i Ýstiþare ile birleþerek müzakere ve ittihâz-ý mukarrerât eder. Heyet-i Ýdareye aza olabilmek içün evvelâ Ýstanbul'da mukim olmak, saniyen yaþý yirmi beþden dûn olmamak, salisen mekârim-i ahlâk ile muttasýf olub su-i ahval ile müþtehir, cünha ve cinayetle mahkûm olmamak, rabian Türkçe ve Kürtçe lisânlanyla tekellüm ve tahrire muktedir olmak lâzýmdýr. Kürtçeyi bilmediði takdirde elsine-i saire-i mütedavileden birine güzelce vakýf olmak lâzýmdýr.
Madde 6 - Aza-yý muavine olmak içün evvelâ hüsn-i hal ile ma'nýf olduðu Heyet-i Ýdare veya Ýstiþare veya diðer aza-yý muavineden üç zat tarafýndan tahakkuk etmek, saniyen kalemen ve fýkren yahut haysiyeten ifa-yý hizmet ve muavenet edebilmek, salisen yirmi yaþýný ikmal etmiþ olmak, rabian bir gûna cinayet ve cünha ile mahkflm olmamak lâzýmdýr. Evsaf ý mesnýdeyi haiz olan zat heyet-i umumiyenin ekseriyet-i ârâsýyla intihab ve ta'yin edilir. Bunlar daimî olub bir sebeb-i meþru' olmadýkça ve heyet-i umumiyenin ekseriyet-i ârâsýna iktiran etmedikçe azalýktan çýkanlamaz.
Ýçtimaat
Madde 7 - Heyet-i umumiye lâakal ayda bir def a bilictima heyet-i idarenin hall ve tesviye edemediði mevadd-ý mühimme ve fevkalâdeyi ekseriyet-i mutlaka ile ittihâz-ý mukarrerât eder. Heyet-i umumiyede riyaset elifba tertibi ile heyet-i istiþare azalan tarafýndan bilmünavebe ifa edilir. Tesavî-i ârâ vukuunda ictimada riyaset eden zatýn reyi iki itibar olunur. Heyet-i umumiyeden yirmi bir aza hazýr olmadýkça ârâya müracaat edilmez. Rey-i hafýye müracaat içün o celsedeki aza-yý mevcudenin sülsünün teklifý þarttýr.
Madde 8 - Heyet-i idare lâakal haftada iki def a ictima ederek müzakeratý o günkü celsede elifba tertibi ile bilmünavebe kendi beynlerinde bir reis tarafýndan idare ve her celse içün ayný suretle hareket edilir. Sülsan-ý aza hazýr olmadýkça ârâya müracaat edilmez ve âtideki mevadd-ý istisnaiyede ma'ada hususatda o celsedeki aza-yý mevcudenin ekseriyet-i ârâsýyla karar verilir. Rey-i hafýye müracaat etmek içün o celsede mevcut azanýn sülsünün teklifý þarttýr.
Madde 9 - Meclis-i umumî, heyet-i istiþare ve heyet-i idare ile aza-yý muaveneden mürekkebdir. Heyet-i umumiye iki sene müddetle müntehib olduklanndan inkýza-yý müddetlerinde yerlerine evsaf-ý lâzýma-i salifeyi haiz zevatý meclis-i umumî rey-i hafý ile her heyet içün ayn ayn intihab icra eder. Müddeti munkazi zevat tekrar intihab hakkýný haizdir.
Ýþbu meclis-i umumî mümkün olduðu halde azadan olmak þartýyla ikiyüz kiþiden dûn olmayacaktýr. Cemiyetin mühr-ü mahsûsuyla mehtum olarak verilecek talimat dairesinde ifa-yý nesayih ve hizmet içün vilâyete gönderilmesi lâzým gelen zevat ekseriyetle aza-yý mümaileyhden tercihan intihab olunur. Aza menafý'-i umumiyeye ait hususatta cemiyetle muhabereye mezundurlar.
Madde 10 - Cemiyet Dersaâdet'de Kürtçe ve Türkçe þimdilik haftada bir defa münteþir bir gazete tab' edecektir.
Madde 11 - Cemiyet Kürtçe lisâný üzere tedrisat-ý ibtidaiyeyi teshil içün lisân-ý Kürdiyi tedvîn ve Kürtçe sarf ü nahvý mükemmel bir kamus tertîb ve temsîl ve akaid-i diniye ve fünûn-u mütenevviaya dair âsâr tahrir eyleyecek veya ettirecektir. Kürtçe en güzel ders kitablan telife muvaffak olanlara heyet-i umumiyenin tensibi ile münasib ikramiyeler itasýyla icra-yý teþvikat edecektir.
Madde 12 - Cemiyet Maarif Nazýn nezdinde icra-yý teþebbüsat ile icab eden yerlerde mekâtib-i ibtidaiye-i rüþdiye, idadiye ve âliye küþad ettirmeðe gayret edecektir. Maarif nezaretinin küþad edemiyeceði mahallerde cemiyet bu noksam telâfiye ve medaris-i münderiseyi ihya içün Maarif Nezaretine muavenet hususunda ibraz-ý himmet edecektir.
Madde 13 - Cemiyet lisân-ý resmî olan Türkçeyi mekteblerde ve Kürtler arasýnda talim içün son derecede çalýþacaktýr.
Madde 14 - Þimdiye kadar matbu' ve gayr-ý matbu' ne kadar âsâr-ý müfýde-i Kürdiye varsa cem' ve telfýk ve neþr ü tedris edilmeðe ve edebiyat-ý Kürdiyenin bir tarihçesini tedvin-i neþre itina edilecektir.
Madde 15 - Cemiyet Kürdistan'a zevat-ý münasibe i'zam ederek Kürtlerle Enneniler ve milel-i saire arasýnda ve Kürt aþairinin yekdiðeri beyninde tezyid-i itilâf esbabým tahaýri ve temin ve nesayih-i lâzýma icra edecek ve bu babda hükûmat-ý mahalliye ile ûlemâ ve meþayih ve rüesanýn nüfuz ve haysiyetinden istifadeye çalýþacaktýr. Binâenaleyh bu hususda Ermeni cemiyetlerinden dahi istifade edilmek üzere Dersaâdet'de Kürtlerle Ermenilerden mürekkeb bir heyet-i muhtelite teþkili ile bu maksadýn behemehal vücuda gelmesine bezl-i mesaî edecektir.
Madde 16 - Kürtlerin terbiye-i fýkriye ve ictimaiyeleri elzem olmasýna nazaran gerek bu ilk meclis-i mebusan gerek âtiyen intihab edilecek mebusan meclisleri içün Kanûn-ý Esâsî'nin bahþ ettiði hukuku bihakkýn muhafaza ve müdafaa edebilecek ihtiyacat-ý memlekete vakýf ve münasib aza intihabýna himmet ve bu babda icab eden programlan tanzim ve neþriyat-ý muktaziye ifa edilecektir.
Þuabat
Madde 17 - Cemiyetin Kürtlerle meskfûn vilâyet ve sancak ve kazalarda birer þu'besi olacakdýr. Bu þu'belerin her birinin birer heyet-i istiþaresi ve idaresi ve aza-yý muavinesi olacaktýr.
Bu þu'belerin cümlesi Ýstanbul'daki merkez-i umumiye merbut olub Dersaâdet'deki bu merkez-i umumiden bilmuhabere alacaklan talimat dairesinde ifa-yý vazife etmekle mükelleftir. Bu þu'beler sarfýyat-ý muktaziyesini merkez-i umumiye bildirecek ve o halde merkez-i umumi ile bihnuhabere ittihâz olunacak karara ve alýnacak muvafakata göre icra eder. Þuabatdaki intihab merkez-i umumideki intihabatýn usûlüne tabidir. Mikdar-ý aza her yerin icabât-ý mahalliye ve mevki'esine tabidir.
Varidat
Madde 18 - Cemiyetin varidatý heyet-i umumiye ile aza-yý muavinenin kudret-i maliye ve hamiyyet-i milliyeleri nisbetinde verecekleri duhûliye ve þehriyelerden gazete bedelâtý ve kütüb-ü mütenevvia esmanýndan ve erbab-ý hamiyyet tarafýndan ita edilecek nakdi ve gayr-ý nakdi tebeýru' ve ianelerden ibarettir.
Mevadd-ý Þetta
Madde 19 - Cemiyetin muvazzaf bir kâtibi ile muvazzaf ve mütekeffýl bir muhasib ve veznedan bulunacak ve bir daire-i mahsûsasýyla bir mühr-i resmisi olacaktýr. Kâtib ve muhasib ve veznedar lýer gün devama mecburdur. Cemiyet kasasýnda elli liradan fazla para bulunnýayacak ve mütebakisi bankaya tevdi' ve tenmiye edilecektir.
Madde 20 - Heyet-i Umumiye azasýyla azadan birinin ahkâm-ý islâmiyeye ve kavaid-i ahlâkiyeye sarihan mugayir ve iþbu nizamnâmeye muhalif hâl ü haraketi meþhud oldukda vuku'bulacak þikâyet ve teklif üzerine heyet-i umumiyeden üç aza tarafýndan icra edilecek tahkikat-ý ibtidaiye mucibince ve sülsan-ý ekseriyetle azalýktan afv edilecegi gibi bilâ mazeret-i meþru'a ayda dört ictima'da isbat-ý vücûd edemeyen aza münkazi addedilerek yerine diðeri intihab edilecektir.
Madde 21 - Azadan iki zât ve muhasebecinin mühürleriyle cemiyetin paralan ahz ü kabz ve bankaya tevdi' olunacaktýr. Ve akçe verecek olanlara cemiyet tarafýndan meclis-i idarenin mühr-ü resmisini havî bir makbuz verilecektir. Heyet-i umumiye azasýndan müntehib üç zât tarafýndan her ay nihayetinde mevcud sandýk ta'dad ve hesabat tetkik edilecektir. Altý ayda bir kere varidat ve mesarif muvazanesi cetveli tanzim ve gazete ile ilân edilecektir.
Madde 22 - Eshab-ý maaþdan olanlar maaþlanndan asgarî yüzde iki, vesaireleri on kuruþdan dûn olmamak üzere þehrî bir miktar para vereceklerdir.
Madde 23 - Menafý'-i umumiyeye ait bir husus içün cemiyet tarafýndan tebligat ifasý iktiza etdiðinde o mahalce aza-yý istiþareden hangi zâtýn þeref ve itiban daha ziyade mer'î ise tebligat-ý vakýaya o zât tavassut edilecektir.
Madde 24 - Memalik-i Osmaniyenin Kürtlerle meskûn vilâyetlerinde mütemekkin ahaliden herhangi birinin Kanûn-ý Esâsî ve nizamat-ý mevzu'asý hilâfýnda mazlum olduðu veyahut Kürtlerden herhangi birinin anasýr-ý saire mensublarýndan hangi birine zulm ettiði biltahkik orada bulunan þu'be vasýtasýyla mezalim-i mütehakkika-i vakýanýn ref ü izalesi hususunda müracaat vuku'unda cemiyetimiz yine kanun dairesinde hükfýmet-i seniye nezdinde teþebbüsât-ý lâzýmada bulunacaktýr. Cemiyete mensub olmayýb da cemiyete atfen bazý ahvâl ve harekâta tasaddi edenlerden dolayý cemiyet her türlü mesuliyeti reddettiði gibi cemiyete mensub olub mensubu olduðu þu'benin ma'lûmat ve mesleði haricinde hod-be-hod teþebbüsatda bulunanlar azalýktan afv edilirler.
Madde 25 - Ýleride icab etdikce iþbu nizamnâmenin mukteza-yý hâl ü maslahata göre ve heyet-i umumiye azasýndan dört zâtýn teklifý ile ve sülsan-ý ekseriyetle ta'dil ve yeniden bazý mevad ilâvesi caizdir.
Madde 26 - Ýstifa, gaybubet-i mecburiye, infisâl ve vefat vuku'unda heyet-i istiþare ve idare azasýndan her biri on zatýn ism ü þöhretini mübeyyin birer cetvel tanzim ve evvelce ihzar edilib boþ olduðu muvaceheten bilmuayene anlaþýlan bir sandýka serren vaz'edilecek ve muvacehe-i umumiyede küþad edilerek en çok rey kazanan azalýða dahil olacaktýr.
Madde 27 - Cemiyet bilcümle hükûmat-ý meþrutada bu gibi cemiyetler hakkýnda cari olan usûl ve âdâta tabiyet eder.
Nizamnâmenin 7'nci maddesine zeyl:
Cemiyetimiz, merhum Þeyh Abdullah (Tarýk Zafer Tunaya böyle yazýyorsa da doðrusu Þeyh Ubeydullah'týr. -Malmîsanij) Efendizâde Seyyit Abdülkadir Efendi Hazretlerini riyaset-i ulâya ve Damad-ý Hazret-i Þehriyârî merhum Ýsmail Paþazâde Müþir Ahmet Paþa Hazretlerini de riyaset-i saniyeye intihab etmiþtir. Riyaset-i ulâ müþariý'n-ileyh Abdülkadir Efendi Hazretlerinin zâtýyla kaim ve kendilerine münhasýrdýr. Gaybubet-i âliyelerinde müþarün-ileyh Ahmet Paþa Hazretleri ifa-yý vekâlet buyuracaklardýr*.
 Fermo, li vir mizeke ! http://www.xoybun.com/extra/slide/Unbenannt-2.swf
http://www.xoybun.com/gallery/albums/PDK-XOYBUN/Nexise_Kurdistana_Piroz_xv1.jpg
http://www.xoybun.com/gallery/albums/PDK-XOYBUN/Nexise_Kurdistana_Piroz_xv2.jpg
Mafê Kopîkirin &kopîbike; PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd û Kurdistanê daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyên Aborî û Avakirin, Pirojeyên Cand û Huner, Lêkolîna Dîroka Kurdistanê, Perwerdeya Zimanê Kurdî, Perwerdeya Zanîn û Sîyasî, Weþana Malper û TV yên Kurdistane. Tev maf parastî ne. Weþandin:: 2003-01-21 (2635 car hat xwendin) [ Vegere ] | PRINTER |
Ev malper, herî bash, bi Avant Browser, tê xuyakirin...
