PARTIYA DEMOKRATA KURDISTAN - XOYBUN

PDK - XOYBUN



zdt ber dema xad


Lkolneke oldar-zanist bi pna
Dr. Pr Memo Osman


Ola zdtiy yek ji wan oln ku hn ba zelal nebne. Ew guhertinn mezin rehkr, yn ji aliy xad Misafir ve (nzk sala 1162 pit sa) di ola zdtiy de hatibne kirin, bne weke perdeke tar li ber droka v ol ber dema xad. Digel v rastiy j baweriya piraniya nivskarn drok bi navek din dihate naskirin wek din j tore edetn w j cuda bn. Di nivsandina min ya daw de, " Ein Licht ber die Philosophie der ezidischen Religion" bi piran li ser felsefa ola zdtiy rawestiyam, bi taybet li ser pirsa Tawis-Melek weke, y li una Ezday pak li erd ye. Tawis-Melek j ne gotineke xirab e, weke ku oln din dibjin. zd bi ten baweriya xwe bi Tawis-Melek tnin.

Ji zdiyan re Tawis-Melek weke agire e. Agir j du r ye. Ji hlek ve dikare ronah germ bide, l ji heleke din ve j ewat dike: Ba xirab ji yek kaniy tn.

Mirov j bi xwe ji du hzn tkil pkt, di bedena wan de ba xirab hlna xwe kirine. Mana w yek j ew e, ku her zdiyek perek ji Tawis-Melek p re heye. Nirxandineke bingehn di nava wjeyn nivsand de, yn li ser oln kevnar di Rohilata Navn de, tu nann li ser girdaneke rast di navbera navn ber dema ixad navn pit dema w de, nade. Bi ten hindek gotin navn cejnn din, nzk hev in. Mnak: Yazatas maneya w j di Zerdetiye de sivik Xwed (Milyaket) ye, ev j nzk gotina zd min ji v nivsn j ew e, ku girdann di navbera Mitrayiy, zdtiy Zerdetiy de, weke cejnan, tore edetan titn din, bidime xuyakirin. Di nav oln kevnar de, yn nzk du hezar sal ber buyna sa hatine Kurdistan, Mitray bi hiner taqet b, ew j ji ber di nav de lmntn leker peydabn. Ev ol oleke patriyar, leker nr b. Heya dema Xaperestiy tu guhertin mezin di nav oln kevin de nebn. Er, hindek oln n derketine meydan, weke Zerdetiy, l bel tu guhertinn krekr nexistine nava olperstin. Her oleke n hindek titn n dane piya xwe, ji bo pkanna end daxweziyn girdayn xwe razkirina wan. Pit v dem peydabna oln n dane ser hev. Pit ola Mitrayiy ya patriyar nr, ola Zerdettiy ya m matriyaral peyda b. Xaperst li dij Mitrayiy li Rom li dij Cihtiy li Felestn, daw slam wek oleke patriyar li dij Xaperestiy Zerdettiy derkete hol. zdt tu roleke mezin di nav vgirtinberdan de neleyist. Ev j ji ber ku tucar zdiyan serdest li tu gelan nekirine komarn wan nebne. Ew ketibn bin bandore oln nr, mina ku Mitrayiy ji Hindistan hatib Kurdistan Ecemistan. Bi i nav w ax dem dihate naskirin, heya ro j tu kes nizane. Ji bo v pirsegirk hindek zaniyar end nann ku pitgiriya v tz dikin, didine xuyakirin. Heke mirov ola zdtiy Zerdetiy bide berhev, z dibne, ku bandora Zerdetiy li zdtiy buye. Ev rast qet ne ecb e, ji ber Zerdett btir ji ssed sal (300) ola dewleta Sasaniyan maye. Bandora ola Zerdettiy weke bandora slam pit hatina ixad. Awa reya pkanna diha li cem zdiyan pir dine nimj dihayn Zerdetiyan. Di diha sib de ev tit t xuyakirin. Mirov zd ber xwe dide roj dihayn xwe dike. Her pn erkn dihay j ne ji slam hatine, ji Zerdetiy hatine. Ji bo zdiyan du diha girng in, diha sib diha var. L bel herdu diha j ji ber ve heya ro ji bo Xwedan roj ne (Mitra) ne ji bo Zerdet in. Her heft erkn, yn ku Zerdet li ser agirtiyn xwe danbn, ji bo Ahra-Mazda bn. Pkanna van cejnan j weyek cotiyar b, ne weke di Mitrayiy de bi reng leker ne weke di slam de bi reng abor b. Ev her heft cejin j heya ro li nav zdiyan dimnin, l bel bi navn din di salaxn din tne naskirin damezrandin:

1. Maidhoy-Zaremaya: Li ba Zerdetiyan dikeve nv bihar. Li ba zdiyan dikeve arem, nzk ardeh nsan ye. Ev cejin cejna Favashis bi hevd re dibin. Cejna Favashis, Sasaniyan Babiliyan dikirin. zd v cejn bi "Blinde" bi nav dikin anj "cejna sersal".

2. Maidhoy-Shema: Li ba Zerdetiyan di nv havn de dibe. Li ba zdiyan di dawiya meha Trmeh dibe. Pkanna v cejn j pwst e li Lalia Nran bibe.

3. Paitshatiya: Cejna inn quraf ye. Li ba Zerdetiyan di dawiya meha Tebax de dibe. Li ba zdiyan Meme Rean qenc Xwed y ji bo zad baran ye, cejna v weliy Xwed di bihar de dibe.

4. Ayathriyama: Cejna keriy pez. Li ba zdiyan ev cejin dawiya bihar ye. Du qencn Xwed li ba zdiyan hene, yn keriy pz naxiragayan diparzin: Mam ivan, ev parzgar keriy pz e Gavan Zersan, ev parzgar garana lekan e. Ev cejin bi eyn nav tne naskirin.

5. Maidhyaira: Ev cejin li ba Zerdetiyan dikeve nv zivistan (ile), li ba zdiyan di ser meha cotmeh dibe heft rojan heft evan berdewam dike. Ew h du roja arem de ye, zd ji v arem re dibjin Kabax. Di v roj de ciwangak dikujin (serjdikin). Cejin ji p heya daw bi cimay bi nav dibe. (Cimaiy xad).

6. Hamaspat-Maedaya: Li ba Zerdetiyan di dawiya bihar de dibe, li ba zdiyan dawiya meha berjbar dibe. Ji hla din ve Xaperest j li Kurdistan weke v cejn dikin. Nav v cejn li ba wan Biyalde ye. Di oln kevin de bi taybet di nava Mitrayiy de dehbe roleke mezin girng dilzin. Girdana wan bi pirsegirka avabna chan gera roj hv re ye. koneke xuyan bi nav deng ya ola Mitrayiy pir teba li ser hene. Gelek ji wan teban mirov dikare heya ro j ji dwar xad li Lali bibne. Mane girngbna wan teban j di ola Mitray de ev in:

1. Ciwanga: Mitra ciwanga weke qurbanek dikuje. zd di payiz de v ciwangay dikujin. Kutina v tebay li ba zdiyan ji bo mirovantiy, biratiy dinyak b er kutin ye. Wek din j ji bo saleke bi xr br e. Di dema ber de ciwanga sembolan nana payiz b. Bi kutina v gay mirovan hviyn xwe hebn, ku sal salek ba bi berf baran be, ji bo giya, dar tov n werin.

2. Mar: Di Mitrayiy de mar nana reya kosmos xeleka teban b. Mar opa zvrandin gera roj hv ye. Roj hv maneyeke anj armancek di gera xwe de didine xuyakirin. Ji bo v yek xeleka teban (heywanan) zeman (dem) nan dide. Weke ku hindek zaniyarn ol diyardikin, mar di Mitrayiy de nana tevger pvebirina titan b. Mar di Mitrayiy de niwneriya dem axn sal dikir. Li ba zdiyan mar re tebak proz e niwneriya mirovn qen li ba zdiyan dike. xad di dema xwe de maneyn dn dab teban (heywanan): x Mend Fexra ji bo pvedana maran b. x hekm nexweiy nerhetiy ne. zdiyek mar p vede, bi ten diha x Mend la w l diqbile saxiy babn jinexwe re dikare bne. xek ji reng birn rihet dibe. Rism marek re di kevir de kolay ye li dev deriy mala xad (Lalia Nran) de ye. Ev mar ji dema kevin de li wir e.

3. Dpik: Dpik di Mitrayiy de sembola roj b. Dpik di bihst sh cotmeh de dikeve nava roj. Li ba zdiyan Pr Cerwa ciy pvedan rihet dike. Ev tore edetn bi van teban girday ne hn di nav zdiyan de hene, ji Mitrayiy tn ne ji Zerdetiy hatine. Mar dupik li ba Zerdetiyan teban bi zirar in. Ev bawer di prtka Avesta de hatiye nivsn. Li gor baweriyn ola Zerdet Ahraman ev heywann (teba) bi zirar andine chan. K wan bikuje xrek dike.

Ji v hl ve pir di bin bandora Mitrayiy Zerdetiy de b, l btir di bin bandora Mitrayiy de b. zd gelek kmket bn ji bo v yek li sitara xwe degeriyan ne diketin nava berbertiy ern giran. Heya dema slam derkete maydan welat wan xiste bin destn xwe. Ji dihayn zdiyan t xuyakirin, ku bandora Xaperestiy Cihtiy j li ser dwar mala xad ye.

Dibe sedsala hetan de ber buyna sa qiral Ariyan Salmanasser V (727-722 ber sa) hasil (Trbt) ji qiral Cihuyan Hoseya xwestib. Ji ber Hoseya ev hasil neda, Salmanasser w end sed ji gel w esir kirin birine Kurdistan.

Cejna Xaperestan, ya di meha cotan (nsan) de dibe medha sa dayka Meryem a di dihayn zdiyan de tne ser ziman, l bel weke qencn Xwed. Xaperestan j hindek tit ji zdtiy girtine, weke rengkirina hkan (Hkesor) di cejna xwe de, ya di meha cotan de dibe; weke dadekirina agir xemlandina deriyan bi gul rhanan. zdit ne ji dema xad ye, ne j ji dema danbna qewl dihayan ve ye. Heke ji qewlan em hesab bikin, Pxember slam Muhemmed xelfn w, weke qencn Xwed tne ser ziman. L bel drol daye xuyakirin, ku zdt di bingehn xwe de ji slam dr e. end helbestvann olperest dihayn zdiyan, di nav wan de j hindek yn xad ne, nivsne:

1. Hased Tawis-Melekr: Pneyaz ji bo jiyana zdiyan ya komeleyit danne.

2. Pis Cem: xad qencn Xwed.

3. Pr Dawid: er mad El-dn dij xad mirovn li pey w din.

4. x Fexr Adiya: a) Pezindana xad, b) eq Ser

5. Pr eref: Qewl Baza li ser xad.

6. Pr Xidir: Qewl Derw Adem.

L bel piraniya cejin rzn oldar tore bi dev, yn nifek daye nifek din, ji dem pit slam hatine. Pit hatina xadiy Hekar ev tit peyda bn. Ev nzkbnn di navbera zdtiy Mitrayiy de (ber Zerdettiy) mirov dikare bi v wey zelalbike: Herdu ol ji kaniyek ne; li gor zaneyn ol, herdu ol bingeha wan ndo-German ye. Er, bandora ola Zerdettiy li zdtiye buye, l di pir titan de dr hev in, weke di pirsa avakirina chan de, di veartina miriyan de, peroja ta (rih, can) di girintirn tit de: Di jiyana pit mirin buyina n de.

Dmahk di hejmara b de Wergerandin ji ziman Alman: ewq sa