Lkoln


Gihitoka
Van
Yn Weke W
Di arewa
Ziman Rziman De



Ku di v dema daw de , hin kesin bi romet ku dil iya ziman rziman hiltann, dixwazin tevl hezkirina nivsn bibin ku karibin end aloziyn ziman ji hev veirnin bendn rziman irovebikin. Bi rast (b paye) em j yek ji wanin, y dixwazin li ber areyn ziman rawistin bi zanist raman bo li rojep rojan km nemne..

Di rzimana milletan de, her zimank bi xwe bingehek teybet j re heye, her yek bi wek t nasn ta ku peyv gotin ji hev cuda bibe sda xwey durist j bide, weke t zann ku her zimanek ( language .. لغة ) bi awak xwe bi cih tne , bi rzimanek ( grammer ) taybet bi w ten heye ..( em ne di derbar v yek dene ku ilo awane, jiber ne eve mebesta me ji v gotar..?!).

Her weha j w ev babeta me - ya em bi hevre irovey war ziman bikin em bidne xuyakirin - dikeve v war-arew, bi taybet gotara me w li ser xirdik gihitina tpn VAN yn wek w kardikin, hinin din j ku dikevin rza w, b awa rola xwe dike di der hnandina peyv gotinan de, bi i reng dikare bandora xwe bilze di ziman rzman de, awa cih xwe digire di hevok de awa t nasn ?.. ango kar w iye di rzmana Kurda de ?! .

Ber her tit ez dikarim b payebn bjim , ku eve nrneke mine di v go de, bi min ten ye, hvdarim sda xwe bide, ku zimanek paqij li pe rojan li nav Kuradan de derkeve, belk ez hewqas maf ziman git nedim, ji heq neym der, l ez bi ten li ser VAN babeta xwe bikin ez pir hvdarim ku bigihm sdak bi rama xwe re .

Bi rast gel me pir nivskar j gava dixawazin i kirar ( Noun ..فاعل - اسم فاعل) bi xwed bikin bikin xwed lker=(pik) ( Verb .. فعل ), ew VAN bi daw ve digihnin, gelo ev tit han duriste ?!, di ewa min de.. ev ayeke zimane, div em ba li ber birawistin hinek xwe j biparzin ji nuha pve bo zimanek paqij tevay be .

Wek dibjin me xwed nedye.. l bi aqil me ew naskir ye, li v rast j ziman Kurda hat ye bn hebn ji mjve bi v w, her tit wiha ye, titan bi aqil nasdikin li der dora xwe bi ( mnak ), em dr narin ger ji binyad bingeha surit = (فطرة - fitire) j hebe di navbra van titan de, ango wiha hat ye giht ye me ji sed salan ve, mixabin - imk ziman Kurdan hinek xilxave ( lborn zinhar ji we - xwendekara ) ev j pir sedem jre hine .
imk bawerim ziman Kurd pir zexel di nav de n hat ye, jiber ku ne serbixwe b ta demeke dirj, mixabin ziman din -biyan- akam bandorin ewt lkirine xwe di ber de rakirine, xwe dtine j payetirn, i ziman zor-dest bn mna ziman - Faris pa Turk - , i ziman bi rengek piroz bn mna ziman - Ereb- ev ji alk .

Ji alk din j .. i nivskar zanist i a'irn pak tunebn, ne pertkek proz an drok kevnar riya ziman Kurd berhema w biparze ji vacbn .

Jiber v yek xweik ba ziman Kurd ne hat ye moxil kirin, tit heb ( bi lvk ser zimana b ) bi kar-xebata rojane b, i di gotin peyv irovan de b, i di xoxwan hilbestan de b, i di stran dengbjan de b, i di irok meteloka de b, ew j di filklor paemayn Kurda de b .

Bi v haw ziman Kurd hindek hatye parastin ji pijvandin, wiha hate nasn ku maye berdewam be, l mixabin zor-destyek mezin bi ser welat millet Kurdan de hatye, ( ev ne ji mijara gotara me ye ku em v irovebikin, imk em ne byern drok dibjin ), ten em didin xuyakirin ku ziman rziman awa bi ewt hatiye wegiradin p hatiye lstin end tevl-hev-bye durist nedurist, jiber pir dema dirj l briyaye.

Ango weke zimank erzane, him rojane ye, hatiye qedexe-kirin jiber xwe ve, ew j ji sedema du hla ve : yek ji hla dujminan ve - ev b minete - ya din ji hla gel ve, ewe demek dvdirj lbriyaye bi v haw .. heta xwe diye ku li paiya ziman gelan bi n de maye.

Bi rast ima pir bi erzan hatiye xuyakirin, ten jiber ku ev ziman nehatiye girdan bi kar-xebata jn ya firehtir re .. mna :

A : anday
B : Civak
C : Abr
D : Siyas - Konevan
E : Dn Proz

belk mercin din j hene ku hitiye ziman Kurd li pa bimne, hin titin din wek anda milletin li derdora w akam l kiriye mnaka bi xurt xuyaye: ango dn biyanyan zor destiye Faistan .

* * *

Di rvebiriya rziman ( grammer -قواعد- نحو ) milletn biyanyan de, em dibnin ku di avakirina gotin peyv de s-ar tit hene bala merov dikinin, bi tevay di derbora hnandina hevok de, ango wan hevokan bi hev digre girdide peyveke durist ku aqil j fam bike :
A - Ya pn: lker - pik ( verbفعل ) e.
B - Ya dwemn : kirar - ( participleفاعل ) e.
C - Ya syemn : nav ( noun . اسم) e.
D - Ya aremn: rew . propertyصفة- نعت - bernav ضمير- . governed-مضاف اليه . objectمفعول به )e... t.d.
hin gitokn din j hene digihje hevok.

Wek em bjin
: lawik sibeh bi kf die mal
: lawik bi kf li hesp xwe siwar e

Ehwa mere dibne ku di v hevok de s-ar xale hene p hevok t avakirin ew j evin : kirar , lker , bernav gihitok j hene .

L bi rast ne eve mebesta me ; ji ber em bi xwe dixwazin li ser benda duwemn biaxivin, ango ewe aloziya mezin ku div em li ser KIRAR irove bikin awa VAN p vedibe.

i pir i hindik ku awa lker xwe dike kirar, an y kar dike, ango bi kar radibe.. di resen gotin bi xwe de.. mnak ; binyad (reg)- lker + Van = kirar .
An li v pvan, em ziman xwe qam bikin, b awa lker xwe dike kirar di ziman rzimann miletn din, ta em j ziman xwe li gor wan qam bikin bipvin ;

1- Li cem gel Ereban, nemne ; فعل dibe فاعل , rziman ewe ku elif dikeve pit tpa pn ya duwiy, ango bi alkariya tpa A ku zde dibe li lker, wisa dibe kirar, wek van nemneyan ;
قتل= قاتل - صيد= صائد/صياد - كتب= كاتب - قرأ= قارئ

2- Li cem gel Engiltaran bi ziman Engilz gava ; lker dibe kirar.. bi dawiya gotin digihje ; ER bi piraniya caran, wek v nemn :
Kill = killer - Hunt = hunter - write = writer

3- Li ziman Turkan j gava lker () dibe kirar bi dawiya gotin vedibe tpa ; C ew j bi piriya caran weke v nimn :
av = avc - dinlemek = dinleyic - tketmek = tketic - gremek = grec -
Gun . gunner = top : topc
Help. helper = yardim . yardimc ..

L bi rast ne ev ten'ne di ziman Turk de, l jiber min nifk ji v be anne ziman bo nemna xwe p irove bikin.

Bel. bi van titn xur peyvek lker (-pik) dibe kirar..L di ziman Kurd de pir gihitok kirar hene pk tnn, ji bo mere hina ber av bike div em wan bnin ziman, ew j evin :

1-Van - 2-Dar - 3-Kar - 4-Mend - 5-Yar -
6-Zan - 7-Baz - 8-Bj - 9-Gaz - 10-Wer, ewer
11-Gan, kan - 12-Ar,er -13-Bend -14- Bar-15- Ok


her wiha ta daw...

Evana hindekin ji v nifn ji 95an ve bilb zdetir gihitokn kirarin yn Mr: Celadet Bedrxan Roc Lsko di rzimana ziman Kurd de (Zarav Kurmanc) de aniye beravkirin di bend (270 de ta bi 275)a de di rpela 423 yan de pve , ji wergera Dlawer Zeng ve, bi ziman Ereb .

Pirsa pir ber bi av li vir t xuyan kirin, ewe ima ewqasin -ev gihitok- kirarin , yn miletn din ango ziman wan ne hewciye ewqas gihitokin - wek me li jor an beravkirin- i ziman Ereb be, i ziman Engilz be i ziman Turk be, her wiha li vir merov matmay dimne, ji xwe dibje: ima ima ..?!

Li vir ta nuha min titek taybet ne gotiye, l ez dibjim ji ber hebna piraniya van gihitokan ne wiha hatine, ango di zimanek jn jiyan de hene pkt ta nra ro, jiber yek ji wan gihitokan karek w taybet heye di peyv gotin de ango di hevok de, an di sda ziman bi xwe de.

Heger mere piek raweste li van gihitokan heval kirarn wan, mere dibne ku her yek ji wan rolek digire di cihek de, ango bi kar t.. jiber ne wiha hatine ziman, bi irovake biok bi nernek avgr mer bibne ku VAN - ya em p mijolin di v gotar de ya nifek an weke taybet heye ..

Bi xwe ev gihitok tev yn kar xebatne,(l bi merca ku ne nav be ) ji hlek dide xuya ekerkirin bi wateya kirar ji hlek din j bi wateya rengdr(صفة) an carna hoker (ظرف) ..xwe dide xuyan kirin..

Bel.. heger em vegerin binyad reseniya ziman cih ev gihitok bi cih dibe , nexasim Van. Teybeta Van bikar t bi y ku kar bi sewal dewaran ve mijole, mnak:

1- Van - Ev gihitok bi xwe ji y ku pez sewalan xwed dike bi kar xebata wan mijle:

ivan - Y ku kar bi m pez dike,(sewal) an bi ev kar dike.. pakar sewalan dike, an dibe ev+Van,(li vir du tpn bdeng gihan hev.. rab devik ya pn avt -ya ev ) an belk ji iv+Van hatiye, iv ya bi dest ivan ve girt bo pez xwe bide serhev, an ji gotineka شاة ya Erebiya nuha dibjin ew bi xwe gotinek kevnare di ziman Ariyan de -nemaze ziman Pehlewiyan de- wek awa ziman Engilz dibjin p=sheep , ew j bi xwe beek ji ziman Hindo-Urpiyan e(weke t zann), bi rast me li vir ev xelek dirj kir bo v gotin jiber di ziman Engilz de ji ivan re dibjin = shepherd (الراعي).. wiha ta daw. bi nrnek bik mere dibne ku ya Ereb bi randin ve hatiye ya Kurd Engiz bi heywan ve hatiye nasn..
Gavan - Y ku kar bi dewaran dike, i ga bin i lek golik bin, an gam titin din bin.
Servan, serwan - Y ku kar bi deve hetiran dike.
Brvan - ya ku bi xwed kirin dotina sewalan ve girdaye .
Nrvan - y ku bi rav nra lawirn kof re mijole.. ji k, kew, kerok, aho, t.d.. Er.. bi tebay ol ve.

2- Dar , xuyaye ji opa v gihitok ku pir min ye .. mnak:

Dildar - y ku bi dil mijole..ango dilgirtiye..
Guhdar - y ku bi guh xwe xwe dibihze fr dibe..
avdar - y ku bi av titan kare binerxne.
Agehdar - y ku bi hest xwe iyare ..
Dengdar -

3- Kar. ker, ev gihetok bi xwe dibe ji y bi dest hza xwe dike.:

Cotkar - y cot erd dike..
Destkar- y bi dest xwe ve kar dike rojane.
Kokar-solkar: y sol ekalan dike.
Nivskar: y dinvsne bi dest xwe by raman.
Stemkar-

Zrker= zvker - y bi zr zv dixebite..
Tevnker - y bi hir pembo mijole livn balgehan dike, cilik meran li tevn dixne.
Nolker - y cilik meran dike....

4- Mend ev gihtok bi xwe bi hi eqil sewda ve girdaye..:

Eqilmend - bawermend -hunermend -

5 - Yar - peyar-bextyar- hiyar- cotyar-berisyar
6 - Zan - rzan - - drokzan
7 - Baz - canbaz - rimbaz - hlebaz - keysbaz
8 - Bj - kulbj - dengbj - rokbj
9 - Gaz - belengaz-
10 - Wer, Ewer - azwer- brewer - dlewer-
11 - Gan,Kan - bazirgan- firogan - dukan
12 - Ar, er - nivsar -
13-Bend - nalbend- hevalbend- dorbend
14 - Bar - xembar-
15 - Ok - tirsok- fediyok-

Bel.. weke me got, ne ev ten'ne ev gihitokn me an ziman di v gotara bik de . l xuyaye ku min hin ji wan bi sazkirin .. weke diyare ji v lsta li jor, ku her yek bi w xwe ve dibe kirar carna dibe rengdr wiha t xebitandin di rola peyv hevok de, ji ber wilo ez dibjim div rawistanek giranbuha li ser ziman rziman me bibe, ango ne ji ber xwe ve, ev gihitok ber lker (pik) bin b rexn irove-kirin , da ku bibe rziman ji ziman Kurd re..

ji ber v yek ez xwe ermezar dikim ku awa be, VAN bi dawiya lker vedikim bo w bikin kirar bo nivsandin ezberkirin , qene jiber ku livka Van bi ziman devk nerme an dixawzim kirar tev bi haw wek ten b karann bo rzimanek taybet ak li peroj.

L.. bi xwe nizanim awa ev bi min re derket, nizanim gelo ez gihitim encama xwe an na, ji ber irova v babet wiha hindike , l di baweriya min de ku ev gaveke di hezkirina ziman zikmak de, ku bi nrnek taybet li ziman rziman w binrin...?!!!
daw.. bi v gotar simnar ez alkariy dixwazim, jibo irove-kirin, ne ten rexn gazin..


Ciwan Abdal

Kurdistan Welat Kurdaye - Her Bij Kurd Kurdistan

http://www.pdk-xoybun.com

http://www.xoybun.com/extra/slide/Unbenannt-2.swf


http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Newroz_Kurdistan_PDK_Xoybun_x1.jpg


http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Nexise_Kurdistane_PDK_b.jpg





Navnana ev ne j hat: PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor Avakirin, Pirojeyn Cand Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann Syas, Weana Malper TV yn Kurdistane.
http://www.pdk-xoybun.com - www.xoybun.com

Bo v ney navnan:
http://www.pdk-xoybun.com - www.xoybun.com/modules.php?name=Sektions&op=viewarticle&artid=216