Mele Xell Miext – rewenbr ko ji sed sal de li ser anda kurd pase



Mele Xell Miext – rewenbr ko ji sed sal de li ser anda kurd pase

ELMANYA, 24 / 06 / 2005 — Mele Xell Silmn, nav w bye Mele Xell Miext, kesek zimanzan, drokzan, lkolnr, helbestvan wergr e. Di sala 1896an de, li devera xan li bar Kurdistan ji dayk bye. Ji destpka zaroktiya xwe li xwendin zann geriya ye. Loma w herar aliyn Kurdistan xum kiriye. Bihtir ji bst salan, w di hicirk tekiyn Kurdistan de, ji Zaxoy heya Barzan herma Soran, li ser destn x melayn kurd, hn feqet zimanzaniy bye. Di saln xortaniya xwe de, prg gelek zanyarn kurdan hatiye gelek berhemn kurdn ber xwe xwendine.

Helbest ziman droka kurdan bi berferey xwendiye. Mele Xell bi Mele Mistefay Berzan re, di tekiya x Ehmed Berzan de, feqet kiriye. Di wan saln destpk de, digehe asteka bilind di drokzaniy zimanzaniy de.

( Wne : Weld Murad )


Vce ji wir p de, lkolnn xwe di war zimn de dike. Ew hinga giha ye awayiya afirandina bjeyan. d hmn guhern veguhestina peyvan ji zimanek bo ziman din nas kirine. Ew di rya dema peyv t de herweha rengdriya bicihbna bjey di komek de, ka lker e yan kirar e, gihaye koka w. Ji ber ew gelek zrek serdest b di zimann herm de wek ereb, faris, tirk, hewram avestay hem zaravayn kurd, w karb di rya rzimann wan de peyvn wan ji hevdu veqetne. L di v war de, w giraniya xwe daniye ser ziman kurd ereb. Ji hem zaravayn ziman kurd, hejmareka mezin ji peyvan daye hev di ferhengeka birkpk de civandine. W nav ferhenga xwe kiriye Merg jn . W hejmareka berbiav ji peyvn ko di koka xwe de avestay, kurd faris ne ji nav ziman ereb derxistine li gor pvann rziman vegerandine ser koka wan. Gelek ji wan bjeyan di Qurana proz de hatine. Li gor ko Mele dibje, ereban gelek ji formn wan n resen guherne dr bingehn wan kirine daku rzimana wan bi kr wan bjeyan were.

Wek nimne :

Peyva sirat el-misteqm , ev hevoka ko dn misilmanan li ser ava bye di Fatihey de dubare dibe, ya ko by w mirov misilman namne misilman nimja w nay pejirandin, ew ji ziman avestay ye.

Bjeya sirat , ya ko ereban tpa p ya daw li gor ziman xwe guherne di koka xwe de avestay ye wateya w pir anku kopr ye..

Bjeya serab ji ziman kurd gihaye wan. Ew di kurd de serav e.

Bjeya dn bjeyeka avestay ye wateya ol dide di kurd de j dn bjeyeka resen e.

Bjeya ebed bjeyeka faris ye.

Herweha bi sedan peyv hene ko ketine di nav ziman ereb de. Vce em xudan wan bjeyan in l em bi dudil li wan temae dikin. Em matmay ne ka ew peyvn resen in ji ziman kurd yan ereb ne. Em xwe ji wan biyan dibnin em hewil didin ko ji dvla wan ve li hine din bigerin. Kurd xudan sermiyan in l biyan hatin li ser rnitin; ax sed mixabin.

Bguman lkolnn ji v wey, mna n Mele Xell Miext, hzeka mezin dide ziman kurd. Ji aliyek ve, dibe hm d ziman me li ser bi p ve bi. Ji aliyn din ve, dibe belgenameyeka drok. Mna iraxek ye, dikare av xrnexwazan dagrkeran birijne.

Mele Xell pit saln xwendina dr dirj, bi serkeftineka bhempa bawernameyn xwe qezenc dike. d di pey re melatiy li gundn bar Kurdistan dike. Di ber melatiy re, lkoln nivsandinn xwe didomne. Li gor ko ew dibje, w demek dirj, ne kmtir ji s sal, nivsandin kiriye. Di nav wan salan de, w 33 pirtk afirandine, ji bil destnivsn ko winda bne n rjma raq dest xwe dan ser. L 33 hn li cem w dimnin. Di nav de ew xudan 1200 helbest ( Qesde ) ye ko tev bi ziman kurd tpn ereb afirandine.

Bi git, berhemn w li ser mijarn curbicur in. Di nav wan de li ser droka kurd Kurdistan hene. Pirtkek li ser ola zidiyan e, ew mna lkolnek ye ko girdana zidtiy bi ola kurd ya her kevn ve destnan dike. Ew irove dike ko ji ber sedemn drok rin dagrkeran gelek guhertin t de bne. Gelek tit ji ola file misilmanan derbas w bne. L ew pitrast dike ko zidt ola her resen e ji gel kurd re.

Ji ber ko temen Meley bihtir e ji sed sal, gelek tit hene di dema w de rdane hn tne bra w. Ew byern drok ne bi gel kurd ve girday ne, l nehatine nivsandin yan lkoln li ser nebne. Mele dibje dema er di navbera osmaniyan rsan de li dar b, gelek kurdn rojhilat Kurdistan kober bar Kurdistan bn hem ji ber er hem ji ber zordar pilann rsan. Vce ew kes bi deh hezaran b c war dimnin. Ji ber ko osmaniyan ji sed not genim, ceh, nsk ajel ( pez, dewar, hesp htir ) ji kurd fileyn bar Kurdistan distandin, vce miletn c j bir diman. Bi hezaran mirov ji birbn mirin, nemaze kes miext ko bihtir wan ji xelay birbn qir dibn.

Mele Xell dibje :

W ew karset bi av xwe dtiye. Ew kurdn rojhilat Kurdistan ( ran ) di goristanek de hatine veartin nav w goristana xerboka ye.

Herweha, Mele li ser stemkariya osmaniyan li himber gel ermen dibje: B awa mirov nra kan dikin, lekern osmaniyan j, wisa nra kesn ermen dikir. Mele gove ye ( ahid e ) li ser boblatn kurdn rojhilat ya geln ermen. Tirk di ber herduyan de berpirsyar in.

Di nrna Mele Xell de, kok kaniya kurdan ber zayn bi hezarn salan ji iyay Ararat derbye. Di dema erxn qeay de, ji wir ber bi jr ve hatine. L ew mna plan, nifek li pey din hatiye. Heya qnaxa Mad, gelek er di nav wan geln din mna asriyan de bne. L daw ew bi ser dikevin, dewleta ariyan babiliyan diknin welatek ji Ararat heya sinor Afganistan dadimezirnin.

Mijarek din j bala Mele Xell kiandiye, ew mitolociya gel kurd e. Di dema zidt, zerdet sasaniy de, gelekan ji kurdan navn ajelan ( heywanan ) li zarokn xwe dikirin. Mebesta wan ko zarokn xwe ji bandora avan biparzin. Loma nav Zeredet j li gor w kelepr l hati ye kirin. Wateya nav Zeredet di ziman avestay de htira zer e.

Mele kar wergerandin kiriye. Nimneyn giranbuha binirx li gor dema xwe pk gel kurd kirine :

1 ) Qurana proz bi kurmanc irove kiriye.
2 ) Helbestn Baba Tahir ji hewram wergerandine kurmanc.
3 ) Helbestn aremn n Omer Xeyam wergerandine kurmanc li ser Xeyam dibje ew kurd e, l w bi ziman biyan nivsandi ye.

Mele Xell Miext, temen w di ser sed sal re ye. L hna li ser hi xwe ye di helwesteka mrane de ye li himber dagrkeran. Dibje nijada ereb ri droka kurd dn wan kevn dikin.


Ew bi nav misilmantiy li ser me dibjin :

Hn sasaniyn agirperest in ( mecs in ), hn zeredetiyn rojperest in zidiyn iblsperest in. L ereb misilman bi v helwest gelek a in, ji ber agir, roj melak titin proz in di mitolociya gelek miletan de gel kurd yek ji wan e. Van titan proz dikin ji xwe re dikin qible , l ne perestiy ji wan re dikin. Li vir cihwaziyek di nav bera perestin prozkirin de heye. Mna misilmanan ko kevir re, Kabe, li Mekey proz dibnin ji xwe re dikin qible. Vce hem misilman di hec nimjn xwe de ber xwe didin w kevir re. Ma kevir re Xwedan e ?

B awa Mele xebata rewenbr kiriye, wisa j pareyek mezin ji temen xwe ji origeriy re j terxan kiriye. Ji sala 1956an p de, ew ji kar meletiy qeraye ber xwe daye tekona netewey. Ew dikeve nav xebata Partiya Demoqrata Kurdistan de dibe endamek alak. Pit sala 1958an, dema general Ebdul-Kerm Qasim destheladariya ahinah li raq rdixne komar di n de datne, jixwe di w sal de, nemir Mele Mistefay Berzan, tev hevaln xwe n orger, pit diwanzede salan ji koberiy vedigerin Kurdistan. Ew ji sala 1947an ve, pit hilwena komara Kurdistana demoqrat li Mehabad, bi 500 tekoer re, ber xwe dab Yektiya Soviytistan. Wan er bi arta s dewletn dijmin re kir ji n ve em Aras bir ketin sinor dewleta komenist de.

Vce vegera serok nemir Mistefa Berzan hzeka mezintir dike de dil Mele Xell de. Hinga ew bi hinek hevaln xwe re, ax Partiya Demoqrata Kurdistan li devera xan dadimezirn in Mele berpirsiyariy dike. Hinga pwendiyn Mele bi mamostay gewre nemir Ibrahm Ehmed re dibin. Herweha mam Celal Talaban j dinase, l ew hna agirt zankoy b li Bexday xwendina xwe dikir.

Di dema desthelatiya serok komara raq Ebdul-Kerm Qasim de, Mele s caran t binav kirin. Wisa demn dirj di zindan de diborne. ax nemir Mistefa Berzan agir orea ln vxist, Mele Xell dibe pmerge. Dema bi sedem peymana Cezayir di sala 1975an de ore tk die milet peran dibe, hinga Mele Xell bi pmergeyan re kober ran dibe. L pit temen w mezin dibe, dse vedigere bar Kurdistan.

Ji wan berhemn Mele Xell Miext, mixabin, ten yek pirtk bi wey ferm li ran ap bye. Ew j wergera helbestn Xeyam e ten buhay w dora ( 120 ) dolaran gihay. Heya niha kes dest alkariy ji bo weandina wan berhemn hja j re pk nekiriye.

V mirov brewer himend jiyana xwe tev di hejar, xizan miextiy de derbas kiriye. Di w radey de ye ko ji keda xwe ji bil nanezik titek d ji gel xwe partiyn xwe wernegirtiye. apkirina berhemn w bye sosret kul di ser dil w de. Heya j hatiye di mercn dijwar de herweha li miextiy, w hawil daye w sermiyan biparze. Bguman gelek destnivsn w bi dest rjma faist winda bne. Ev b sed sal ko ew pasevan anda kurd ye hna bzar nebye.

L ew xemgn bendewar e. Bi xemgn j dibj :

Ez pirtkn xwe bne ji Ehl El-Kehf, wisa op ji ser me winda bye kesek li me napirse .

33 destnivsn ( pirtkn ) Mele Xell bendewarn hezkiriyn anda kurd ne, da wan ji windabn rizgar bikin, da wan bigihnin dest xwner kurd nif n. Bguman Mele kesek naskir ye ko l bipirse w bi ser ve bibe. Ew Mele Xell Miext ye.

* Jder : Axaftina Mele Xell bi xwe li ser ekran televizyona KURDsat


Weld Murad



Nivskar: WELD MURAD
http://www.pdk-xoybun.com




Navnana ev ne j hat: PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor Avakirin, Pirojeyn Cand Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann Syas, Weana Malper TV yn Kurdistane.
http://www.pdk-xoybun.com - www.xoybun.com

Bo v ney navnan:
http://www.pdk-xoybun.com - www.xoybun.com/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=515